Gospodarka Turcji – liczby, branże i handel

Gospodarka

Pod koniec 2018 roku gospodarka turecka popadła w recesję.

Turcja od wielu lat ma deficyt w handlu zagranicznym. Ropa naftowa, półprodukty i zboże muszą być importowane.

Przed załamaniem kursu liry – która od 2011 roku straciła dwie trzecie wartości przy towarzyszącej inflacji na poziomie 20 procent (stan na marzec 2019) – gospodarka turecka osiągała w latach 2003–2013 wysokie tempo wzrostu. Produkt krajowy brutto (PKB) wzrósł wówczas z 303 do 857 miliardów dolarów amerykańskich.

Luzowanie polityki pieniężnej w USA od około 2009 roku oraz polityka niskich stóp procentowych EBC sprawiły, że miliardy dolarów i euro napłynęły do krajów wschodzących, co wywołało wówczas silny wzrost gospodarczy. Gospodarka turecka rosła w 2010 i 2011 roku o około 9 procent rocznie; w 2012 roku wzrost wyniósł 2,2 procent.

W Global Competitiveness Index, mierzącym konkurencyjność kraju, Turcja zajmuje obecnie 53. miejsce na 137 państw (stan 2017–18).[118] W indeksie wolności gospodarczej Turcja zajęła w 2017 roku 70. miejsce na 180 państw.[119] Agencje ratingowe Moody's i Finch w 2018 roku, po obniżce z 2016 roku, ponownie obniżyły ocenę wiarygodności kredytowej Turcji w 2018 roku: zobowiązania długoterminowe są teraz oceniane jedynie na „Ba2” (w obszarze obligacji śmieciowych).

Sytuacja gospodarcza Turcji jest bardzo niejednolita. Istnieje głęboka przepaść między uprzemysłowionym Zachodem z nowoczesnym przemysłem (zwłaszcza w wielkich miastach) z jednej strony a rolniczym i słabo rozwiniętym Wschodem z drugiej. Stopa bezrobocia wynosiła w 2017 roku 11,2 %. W 2017 roku 18,4 % wszystkich pracowników było zatrudnionych w rolnictwie, 26,6 % w przemyśle, a 54,9 % w sektorze usług. Łączną liczbę zatrudnionych szacuje się na 2017 rok na 31,3 miliona. Wyzwaniami dla rynku pracy pozostają wysoki udział pracy na czarno oraz niski wskaźnik aktywności zawodowej kobiet (ok. 30 %).

Oficjalna płaca minimalna wynosiła w 2016 roku 1647 lir tureckich brutto (około 520 euro) miesięcznie.

Aglomeracja Stambułu osiąga na przykład 41 % średniego dochodu 15 starych państw UE, Wschód natomiast tylko 7 %. Różne projekty, m.in. wielkie projekty zaporowe (Projekt Południowo-Wschodniej Anatolii (GAP)), mają pomóc Wschodowi w rozwoju. Ponadto w gospodarce tureckiej występują poważne problemy strukturalne. Rolnictwo wnosi do PNB tylko 11,9 %, ale zatrudnia 30,6 % siły roboczej. Przemysł wnosi do PNB 29,6 %, a sektor usług 58,5 %. W przemyśle pracuje 19,3 % wszystkich zatrudnionych, a w usługach 44,5 %. Od 1996 roku między Turcją a UE istnieje unia celna (51,6 % eksportu trafia do UE, 46 % importu pochodzi z UE).

1 stycznia 2005 roku dawną lirę turecką (dawniej nazywaną także funtem tureckim) zastąpiła nowa lira turecka (Yeni Türk Lirası). Tym samym lira turecka straciła 6 zer. Przywrócono także jednostkę podziałową liry – kuruş.

Gospodarkę Turcji cechuje wysoki wzrost, połączony z jeszcze wyższą inflacją.

Około 1994 i 1995 roku osiągnęła ona niemal hiperinflacyjne wartości 150 %, w 2011 roku spadła do 6,5 %, w 2015 roku wynosiła 7,5 %.[133] W 2018 roku kurs liry tureckiej spadł w porównaniu z rokiem poprzednim o około 40 %.

Najważniejsze sektory gospodarki to przemysł tekstylny, turystyka, przemysł motoryzacyjny, a także przemysł chemiczny, budowa maszyn i branża elektroniczna. Bezpośrednie inwestycje zagranicznych przedsiębiorstw w Turcji wyniosły w 2002 roku ok. 4,6 mld euro, z czego 3,3 miliarda pochodziło z Niemiec. Z 22 mld dolarów w 2007 roku spadły one w wyniku kryzysu finansowego w 2009 roku do 8,5 mld i od tego czasu wahają się w granicach 12 do 13 mld dolarów rocznie.

Pod wrażeniem erozji instytucji od puczu w 2016 roku agencje ratingowe kilkakrotnie obniżały ocenę kraju: Moody's obniżył ocenę waluty krajowej do poziomu śmieciowego i krytykuje brak niezależności banku centralnego i sądów od wpływów politycznych. Za obligacje dziesięcioletnie Turcja musiała, odpowiednio do wysokiego ryzyka inwestorów, płacić rocznie 12 do 13 procent. Silnie ujemny deficyt na rachunku obrotów bieżących nadal rósł.

Kurs liry tureckiej wobec euro spadł od 2016 do obecnego 2018 roku o około 40 %