Zanim Turcy w 1071 roku n.e. wkroczyli do Anatolii, chrześcijaństwo przeżyło już swój najważniejszy rozwój w granicach dzisiejszej Turcji.
Niemal połowa Nowego Testamentu wymienia miejsca leżące na terenie dzisiejszej Turcji. Jednocześnie także w Starym Testamencie jest wiele odniesień do tego kraju.
Historyczne nazwy dzisiejszej Turcji to: Azja Mniejsza (łac. Asia minor, starogr. Μικρά Ἀσία Mikra Asia) lub Anatolia (od starogr. ἀνατολή anatolē ‚wschód'; tur. Anadolu; osm. اناطولی, ÝA Anaṭolý) – to ta część dzisiejszej Turcji, która należy do Azji Przedniej, i Ex-Orient Lux.
że Turcja ma ponad 8300 kilometrów wybrzeża? Tym samym wybrzeża Turcji są dłuższe niż wybrzeża Włoch i Hiszpanii razem wzięte?
Starożytne krainy to: Eolia, Armenia, Bitynia, Galacja, Hellespont (Dardanele), Izauria, Karia, Cylicja, Kommagena, Lidia, Likaonia, Licja, Myzja, Kapadocja, Pamfilia, Paflagonia, Pizydia, Pont, Tracja, Troada – i wszystkie leżą na terenie dzisiejszej Turcji.
Starożytne miasta to: Abonuteichos, Abydos (Azja Mniejsza), Achilleion (Troada), Adada, Adamkayalar, Adramyttion, Adrasos, Ajgaj (Eolia), Aizanoi, Akkale (Cylicja), Al Mina, Alabanda, Alanya, Aleksandria Troada, Alinda (Karia), Allianoi, Amasya, Amyzon, Mur Anastazjusza, Anazarbos, Andriake, Anemurion, Ankyra (Frygia), Antandros, Antiochia nad Kragosem, Antiochia nad Meandrem, Antiochia nad Orontesem, Antiochia Pizydyjska, Apamea nad Eufratem, Apamea w Bitynii, Afrodyzjas, Ariassos, Arneai, Arykanda, Aþaðý Pýnar, Aspendos, Assos, Atarneus, relief Ateny z Sömek, Attuda, Ayathekla, Balboura, Bargylia, Beþparmak Daðlarý, Biblioteka w Pergamonie, Binbirkilise, Bubon, zamek Aydos, Bursa, Bizancjum, Cambazlý, Çatýören, Chalcedon, Choma (Licja), Chonai, Chryse (Troada), Dað Pazarý, Dara-Anastasiupolis, Dardanos (miasto), Daskyleion, Didyma, Dokimeion, Doliche, dolmeny w Tracji, Dorylaion, Edirne, Elaious, Elaiussa Sebaste, Efez, Epifania (Cylicja), Ereðli (Konya), Erythraj, Eski Gümüþ, Etenna, Euromos, malowidła naskalne w górach Latmos, Gemlik, Gökburç, Gökçetoprak, wieża w Gömeç, Hadrianopolis (Paflagonia), świątynia Hadriana (Efez), Halikarnas, Dom Matki Bożej, Herakleja nad Latmosem, Herakleja Pontyjska, Hierapolis, Hierapolis Kastabala, Park Narodowy Historycznej Troi, Hoca Çeþme, Hyllarima, Iasos (Karia), Imbriogon, Isinda (Licja), Issos, Iuliopolis, Ýznik, Bazylika św. Jana (Efez), Kadyanda, Kaleköy, Kandyba, Kanytelleis, Karadað, Karakabaklý, Kaþ, Kaunos, Kayseri, Kekova, Kelenderis, Kemer, Kibyra, Kibyra (Pamfilia), kościół w Batýsandal, kościół w Hasanaliler, menhiry Kýrýkköy, Klaros, Klazomenaj, klasztor Szymona Słupnika Młodszego, Knidos, Kolofon, Kolosy, Kolybrassos, Komana (Kapadocja), Komana Pontyjska, Korasion, Groty Koryckie, Korykos, Kotenna, Kremna, relief wojownika z Efrenk, Kyaneai, Kyme (Eolia), Kyzikos, Labraunda, Lagina, Lamos (Cylicja), Lamos Kalesi, Lampsakos, Laodycea nad Lykosem, Lebedos, Letoon, Limyra, Loryma, Lizymachia (Tracja), Zamek Dziewicy, Magnezja nad Meandrem, Magnezja u stóp Sipylos, Mallos, Mamure Kalesi, Marmara Ereðlisi, Marpessos, Mastaura (Lidia), Mauzoleum w Belevi, Metropolis w Jonii, Mezgit Kalesi, Milas, Milet, grobowce monumentalne w Elif, Hisar i Hasanoðlu, Mopsuestia, mozaika trzech Gracji, Myra (Licja), Myrina (Azja Mniejsza), Myus, Nagidos, Nikomedia, Nisa (Licja), Nisibis, Notion, Nymfajon (Smyrna), Nysa nad Meandrem, Oinoanda, Öküzlü, Olba i Diokaisareia, Olympos (Licja), Panionion, Parion, Paslý, Patara, Pednelissos, Pepuza, Pergamon, Perge, Faselis, Pinara, Pitane, kościół św. Polieukta, Priene, synagoga w Priene, Prusias ad Hypium, Rhodiapolis, świątynia rzymska w Silifke, Sagalassos, Samosata, Þanlýurfa, Sardes, Satala (Armenia Mniejsza), Sebastopolis (Karia), Sebastopolis (Pont), Seleucja (Pamfilia), Seleucja Pieria
Najstarsza świątynia ludzkości znajduje się 17 na wschód od Urfy; Göbekli Tepe datuje się na 9500 r. p.n.e.
Jeden z pierwszych obrazów przyrody w dziejach ludzkości namalowano w Çatalhöyük (6200 r. p.n.e.) na ścianach domów typu megaron. Przedstawia on wybuch wulkanu Hassan Dag.
Pierwszy znany pisemny traktat pokojowy w historii został spisany w 1284 r. p.n.e. w Kadesz przez króla Hetytów Hattusilisa i faraona Ramzesa II.
Homer urodził się w Izmirze (Smyrnie) i w swoich dziełach opisuje legendarną Troję i jej wojny.
Milet to miasto Talesa, Anaksymandra, Anaksymenesa, Hippodamosa i Hekatajosa.
Również Herodot, Galen, Apoloniusz, Anaksagoras, Skopelianos i Kleantes byli Anatolijczykami.
Filozofowie Anaksagoras z Klazomen, Anaksymander z Miletu, Anaksymenes z Miletu, Aspazja z Miletu, Aleksander z Afrodyzjady, Apoloniusz z Tiany, Atenodor z Tarsu, Antypater z Tarsu, Apellikon z Teos, Antypater z Hierapolis, Bias z Prieny, Chryzantiusz z Sardes, Chryzyp z Soloj, Diogenes z Tarsu, Diodor z Aspendos, Epiktet z Hierapolis, Heraklit z Efezu, Kleantes z Assos, Tales z Miletu, Ksenokrates z Chalcedonu, Ksenofanes z Kolofonu i Zenon z Tarsu żyli i działali na terenie Turcji.
Pracowali tu architekci Antemiusz z Tralles, Hermogenes z Alabandy, Hippodamos z Miletu, Izydor z Miletu, Sostratos z Knidos i Teodor z Fokai.
Lekarze Galen z Pergamonu i Ksenokrates z Afrodyzjady pokazali swoje umiejętności.
Matematycy Apoloniusz z Pergi i Eudoksos z Knidos badali świat liczb.
Geografowie Arist
Arisodemoos z Nysy, Hipparch z Nikei i Strabon z Amasei utrwalili ówczesny świat na mapach.
Poeci Aratos z Soloj, Arystydes z Miletu, Anakreont z Teos, Elios Flegon z Tralles, Alkman z Sardes, Alkajos z Lesbos, Chariton z Afrodyzjady, Hipponaks z Efezu, Hezjod z Kyme, Kallinos z Efezu, Lukian z Samosaty, Mimnermos z Kolofonu, Straton z Sardes oraz poetka Safona z Lesbos tworzyli tu swoje dzieła.
Teologowie Apolinary z Hierapolis, Amfilochiusz z Ikonium, Bardesanes z Edessy, Bazyli z Cezarei, Diodor z Tarsu, Euzebiusz z Nikomedii, Efrem z Nisibis/ Edessy, Rörmilianos z Cezarei, Grzegorz z Nazjanzu, Grzegorz z Nyssy, Ibas z Edessy, Jan Chryzostom z Antiochii, Ignacy Antiocheński, Jakub z Nisibis, Lukian z Samosaty (męczennik), Meliton z Sardes, Narses z Nisibis, Noetos ze Smyrny, Papiasz z Hierapolis, Paweł z Samosaty, Filip z Hierapolis, Polikarp ze Smyrny, Rabbula z Edessy, Teofil z Antiochii i Teodor z Mopsuestii zabiegali o poznanie wiary.
Historycy Arrian z Nikomedii, Asinius Pollio z Tralles, Kasjusz Dion z Nikei, Eforos z Kyme, Hekatajos z Miletu, Herodot z Halikarnasu i Filip z Side ocalili wydarzenia przeszłości od zapomnienia.
Retorzy Eliusz Arystydes ze Smyrny, Apoloniusz z Alabandy (Apoloniusz), Molon z Alabandy, Diodor Zonas z Sardes, Dion Chryzostom z Bursy, A. Libaniusz z Antiochii, Polemon z Laodycei i Warus (Bocian) z Pergi doskonalili sztukę wymowy.
że wódz i smakosz Lukullus przemierzał ze swoimi legionami rzymską prowincję Azji Mniejszej i przywiózł stamtąd do Rzymu pierwsze drzewo wiśniowe?
Pierwszy konkurs piękności odbył się na zachodnim wybrzeżu Turcji, na górze Kazdað. Sędzią był Parys, a jako uczestniczki wystąpiły Afrodyta, Hera i Atena.
Najstarszy wrak statku został wydobyty przez Dona Freya na południowym wybrzeżu Turcji koło Kaþ/Antalyi.
W Sardes legendarny król Krezus wybił w 640 r. p.n.e. pierwsze złote monety.
Jedwabny Szlak i założona w VI w. przez Persów Droga Królewska biegły od Suzy do Sardes.
Dwa z cudów świata starożytnego znajdowały się w Turcji: świątynia Artemidy, czyli Artemizjon w Efezie (Selcuk/Izmir), oraz grobowiec Mauzolosa w Halikarnasie (Bodrum/Muðla).
że Aleksander Wielki miał rozwiązać węzeł gordyjski w pobliżu Ankary, że podwójny węzeł tureckich dywanów nazywa się „Gördes Düðümü” i że jest to tureckie określenie węzła gordyjskiego?
że najpiękniejsze i najlepsze dywany świata w XIII w., jak opisywał już Marco Polo, wytwarzano w tureckim mieście Konya i że w Muzeum Mevlany w Konyi można podziwiać dywan tkany ze 144 węzłami na cm⊃2;?
Juliusz Cezar triumfował w 47 r. p.n.e. w Amasyi (na północny wschód od Ankary) słowami: „Veni, Vidi, Vici!”
że Kleopatra i Marek Antoniusz spędzili 100 dni swojego miesiąca miodowego w Alanyi?
Gdy Egipcjanie zakazali wywozu papirusu, król Pergamonu polecił pokryć zapotrzebowanie na materiał piśmienny nowym materiałem. Wynaleziono wówczas pisanie na cieniutkich skórach zwierzęcych, tzw. „pergaminie”.
Rzeki Eufrat i Tygrys mają swoje źródła w Turcji.
Góra Ağrı (Ararat) o wysokości 5165 m, na której według tradycji chrześcijańskiej osiadła Arka Noego, oraz miasto Iğdır, z którego według legendy gołębica z gałązką oliwną powróciła do Arki Noego, są świadkami potopu.
W Harranie przypuszcza się miejsce pobytu Abrahama z żoną Sarą, zanim wyruszył stamtąd z rodziną do ziemi Kanaan.
że język turecki, podobnie jak węgierski, fiński, japoński, mongolski i koreański, należy do grupy języków „uralo-ałtajskich”?
że na całym świecie ponad 250 milionów ludzi mówi po turecku i w jego dialektach?
Szczególnie warte zobaczenia jest miasto Edessa, dzisiejsza Urfa.
Karkemisz Barak leży na południu Anatolii nad brzegiem Eufratu.
Kanesz, dzisiejsze Kültepe, znajduje się koło Kayseri w Anatolii Środkowej.
Gordion (hasło: „węzeł gordyjski”), którym rządził legendarny król Midas, stolica Meszech, leży w środkowo-zachodniej Anatolii.
Można odwiedzić Sefarad, prawdopodobnie dzisiejsze Sardes, wymienione w Abd 20-21 pod nazwą Sarepta.
Wyznawcy Jezusa po raz pierwszy nazwali się „chrześcijanami” w Antiochii nad Orontesem, czyli Antiochii (starogr. Ἀντιόχεια ἡ ἐπὶ Ὀρόντου Antiócheia hē epì Oróntou, także Ἀντιόχεια ἡ Μεγάλη Antiócheia hē Megálē, ‚Antiochia Wielka'; łac. Antiochia ad Orontem), dziś Antakya.
Prześladowani przez Rzymian pierwsi chrześcijanie znaleźli schronienie w Kapadocji.
Spośród 14 Świętych Wspomożycieli dziewięciu pochodzi z Anatolii. Akacjusz, Barbara z Nikomedii, Błażej, Krzysztof, Erazm, Eustachy, Jerzy (święty), Małgorzata Antiocheńska, Pantaleon (święty) z Nikomedii
Apostoł Paweł urodził się na południowym wybrzeżu Turcji, w Tarsie, niedaleko Bramy Cylicyjskiej. Podczas swojej pierwszej podróży misyjnej wygłosił w Antiochii Pizydyjskiej swoje pierwsze kazanie.
Paweł żył długo (ok. 4,5 roku) w Efezie i nauczał w szkole Tyrannosa.
Maryja, Matka Jezusa, przebywała po śmierci Jezusa w Efezie i jego okolicach.
Apostoł Jan żył w Efezie. Wszystkie Kościoły z siedmiu listów Apokalipsy znajdują się w Turcji: Efez (Efes), Smyrna (Izmir), Pergamon (Bergama), Tiatyra (Akhisar), Sardes (Sart), Filadelfia (Alaþehir) i Laodycea (Goncali/ Denizli).
Biskup Mikołaj urodził się w Patarze, a żył i zmarł w Myrze.
Miasta Knidos, Milet, Kolosy, Hierapolis, Adramyttion, Assos i Aleksandria Troada są wymienione w Dziejach Apostolskich.
Pierwsze siedem soborów powszechnych starożytnego Kościoła odbyło się na terenie dzisiejszej Turcji: w Nicei, Chalcedonie, Konstantynopolu i w Efezie. Papież także dziś zwołuje sobory w celu rozstrzygnięcia spornych kwestii wiary. Kościół katolicki liczy 21 soborów powszechnych, Kościół prawosławny natomiast tylko pierwsze siedem, które odbyły się przed schizmą z 1054 roku, prowadzącą do podziału starożytnego Kościoła na Kościół wschodni i zachodni. Pierwszym soborem jest sobór nicejski, zwołany w 325 roku, dwanaście lat po tym, jak cesarz Konstantyn dopuścił chrześcijaństwo w Cesarstwie Rzymskim. Kolejne 20 soborów powszechnych to:
Sobór konstantynopolitański (381), Sobór efeski (431), Sobór chalcedoński (451), Sobór konstantynopolitański II (553), Sobór konstantynopolitański III (680-681), Sobór nicejski II (787), Sobór konstantynopolitański IV (869-870), Sobór laterański I (1123), Sobór laterański II (1139), Sobór laterański III (1179), Sobór laterański IV (1215), Sobór lyoński I (1245), Sobór lyoński II (1274), Sobór w Vienne (1311-1312), Sobór w Konstancji (1414-1418), Sobór bazylejsko-ferraryjsko-florencki (1431-1449), Sobór laterański V (1512-1517), Sobór trydencki (1545-1563), Sobór watykański I (1869-1870), Sobór watykański II (1962-1965).
Do soborów, na których podjęto uchwały o trwałym znaczeniu, należą: Sobór nicejski II, który potwierdził kult obrazów; Sobór laterański IV, na którym ukuto pojęcie „transsubstancjacji”; Sobór w Konstancji, który zakończył wielką schizmę zachodnią; Sobór trydencki, który potwierdził naukę o transsubstancjacji i odrzucił luteranizm i kalwinizm; oraz Sobór watykański I, który podkreślił nieomylność papieża, o ile przemawia on „ex cathedra” (z katedry Piotrowej).
W Stambule ma siedzibę patriarchat Greckiego Kościoła Prawosławnego oraz patriarchat Kościoła ormiańskiego.
Hagia Sophia, przez tysiąc lat największy kościół chrześcijaństwa, jest do dziś symbolem Stambułu.
W Stambule władca Seldżuków po raz pierwszy w historii ubezpieczył kupców od utraty towaru i w razie straty zwracał im jego wartość. Wszędzie wzdłuż Jedwabnego Szlaku zakładał karawanseraje.
Leonardo da Vinci narysował projekt mostu między Europą a Azją, który jednak nie został zrealizowany
Tulipan trafił z Anatolii do Europy w 1554 r. n.e. za sprawą Ogiera Ghiselina de Busbecqa, posła Karola V.
Słowo „jogurt” pochodzi z języka tureckiego; nie jest to zaskakujące, ponieważ w Turcji jogurt je się niemal do każdego posiłku.
Sułtan Bajazyd II wysłał flotę osmańską, aby przywieźć do Turcji naród żydowski wypędzony z Hiszpanii.
Hezarfen Ahmet Celebi jako pierwszy człowiek w XVII w. skoczył z Wieży Galata, przeleciał nad Bosforem i wylądował po azjatyckiej stronie miasta.
Stacją końcową legendarnego Orient Expressu był dworzec Sirkeci w Stambule.
W 1994 roku papież nazwał Turcję „świętą ziemią Kościoła pierwotnego.
W 1998 roku Papieska Rada zorganizowała swój 5. Międzynarodowy Kongres Turystyki w Izmirze i Efezie. Kardynał Cheli uzasadnił to słowami: „Tak jak Palestyna jest ziemią Jezusa, tak Turcja jest ziemią Kościoła”.
Obiekty światowego dziedzictwa UNESCO w Turcji to: Park Narodowy Göreme i skalne zabytki Kapadocji, Wielki Meczet i szpital w Divriği, ruiny Hattusa, monumentalne miejsce pochówku na górze Nemrut, ruiny Ksantos z sanktuarium Letoon, starożytne miasto Hierapolis, Pamukkale, stare miasto Safranbolu, stanowisko archeologiczne Troja, neolityczne stanowisko Çatalhöyük, Bursa i Cumalıkızık: narodziny Imperium Osmańskiego, Pergamon i jego wielowarstwowy krajobraz kulturowy.
że 85% światowych zbiorów orzechów laskowych pochodzi z Turcji?
...że w Turcji żyje 191 gatunków ryb?
...że w Turcji występuje ok. 9000 różnych roślin nasiennych, z czego 3000 to gatunki endemiczne? W całej Europie jest 11500 różnych gatunków kwiatów.
że kuchnia turecka, obok chińskiej i francuskiej, należy do trzech największych kuchni świata?
że Turcja należy do ośmiu krajów świata, które są samowystarczalne pod względem własnej produkcji żywności? Turcja jest nr 1 w Europie i nr 7 na świecie w rolnictwie. Przy obecnej produkcji żywności Turcja może wyżywić 150.000.000 ludzi.
że w Turcji żyje 20 różnych gatunków płazów, 8 gatunków płazów ogoniastych i 12 gatunków żab, przy czym najczęstszym gatunkiem żaby w Turcji jest żaba śmieszka?
że w Turcji odkryto dotąd 426 gatunków ptaków, a około 240 z nich regularnie gniazduje w Turcji?
że w Turcji żyje rybka Kangal (tzw. rybka doktor)? Ryba ta pomaga w leczeniu chorób skóry (łuszczycy). Obgryza nadmiar tkanki skórnej i wstrzykuje przy tym wydzieliny, które przez skórę trafiają do krwiobiegu?
że w Turcji od 4000 lat uprawia się winorośl i produkuje wino?
Szczepienie przeciw ospie zostało po raz pierwszy opracowane przez Turków. Lady Montegue, której syna uratowali tureccy lekarze, wprowadziła szczepienie w XIX wieku w Europie i Anglii.
że najstarszy wizerunek św. Franciszka (Franciszka z Asyżu) z XIII wieku (ok. 25 lat po jego śmierci) znajduje się w Stambule? W kościele Kyriotissa, dziś meczecie Kalenderhane w dzielnicy Süleymaniye/ Stambuł/ Turcja.