דער באַהאַלטענער איסטאַנבול – פֿרײַמוירער, געהיימע געזעלשאַפֿטן און אָטאָמאַנישע געשיכטע

איסטאַנבול: פֿרײַמוירער, געהיימע געזעלשאַפֿטן און פֿאַרגעסענע געשיכטע

צי האָט איר געוווּסט, אַז עטלעכע פֿון די וויכטיקסטע פּערזענלעכקייטן פֿון דער אָטאָמאַנישער אימפּעריע און פֿון די ערשטע יאָרן פֿון דער טערקישער רעפּובליק זײַנען געווען פֿאַרבונדן מיט דער פֿרײַמוירערײַ?

אָטאָמאַנישע גרויס־וויזירן, שרײַבער, זשורנאַליסטן, דיפּלאָמאַטן און פּאָליטיקער האָבן זיך געטראָפֿן אין פֿרײַמוירער־לאָזשעס אין אַ צײַט פֿון טיפֿע געזעלשאַפֿטלעכע ענדערונגען. סאַלאָניקי (Selanik) און איסטאַנבול האָבן געשפּילט אַ באַזונדערס וויכטיקע ראָלע.

דער דאָזיקער אויסערגעוויינלעכער היסטאָרישער שטאָט־טור פֿירט אײַך צו מאַוזאָלעאומען, היסטאָרישע מעטשעטן, מאָנומענטן און בתּי־עולמס. איר וועט אַנטדעקן די שפּורן פֿון פּערזענלעכקייטן ווי מוסטאַפֿאַ רעשיד פּאַשאַ (Mustafa Reşid Paşa), קעטשעדזשיזאַדע פֿואַד פּאַשאַ (Keçecizade Fuad Paşa), שינאַסי (Şinasi), טאַלאַט פּאַשאַ (Talat Paşa), מיטהאַט פּאַשאַ (Mithat Paşa), אַחמעט עמין יאַלמאַן (Ahmet Emin Yalman) און היוסעיִן דזשאַהיט יאַלטשין (Hüseyin Cahit Yalçın).

מיר פֿאָרשן די געשיכטע פֿון דער פֿרײַמוירערײַ אין דער אָטאָמאַנישער אימפּעריע, די רעפֿאָרם־באַוועגונגען פֿונעם 19טן יאָרהונדערט, די יונג־טערקן און די פּאָליטישע איבערקערענישן, וואָס האָבן צום סוף געפֿירט צו דער גרינדונג פֿון דער מאָדערנער טערקײַ.

מיר אונטערשיידן קאָנסעקווענט צווישן היסטאָריש דאָקומענטירטער מיטגלידערשאַפֿט, וויסנשאַפֿטלעך איבערגעגעבענע עדות און ניט־באַשלאָסענע צושרײַבונגען.

אונדזער היסטאָרישע אַנטדעקונג־רייזע איבער איסטאַנבול

1. באַיעזיד־מעטשעט (Bayezid Camii) – מוסטאַפֿאַ רעשיד פּאַשאַ (Mustafa Reşid Paşa)

מיר הייבן אָן אונדזער טור אין היסטאָרישן צענטער פֿון איסטאַנבול.

אַרום דעם באַיעזיד־מעטשעט (Bayezid Camii) באַטראַכטן מיר מוסטאַפֿאַ רעשיד פּאַשאַ (Mustafa Reşid Paşa) (1800–1858), איינעם פֿון די וויכטיקסטע אָטאָמאַנישע מלוכה־לײַט און אַ פּיאָנער פֿון די טאַנזימאַט־רעפֿאָרמען (Tanzimat).

זײַן היסטאָרישע פֿאַרבינדונג מיט דער אייראָפּעישער פֿרײַמוירערײַ איז אַ טעמע פֿון פֿאָרשונג. מיר באַטראַכטן זײַן ראָלע אין עפֿענען די אָטאָמאַנישע אימפּעריע פֿאַר אייראָפּעישע פּאָליטישע און געזעלשאַפֿטלעכע אידייען.

2. פֿואַט־פּאַשאַ־מעטשעט (Fuat Paşa Camii) – קעטשעדזשיזאַדע פֿואַד פּאַשאַ (Keçecizade Fuad Paşa)

בײַם פֿואַט־פּאַשאַ־מעטשעט (Fuat Paşa Camii) וואַרט אויף אונדז אַן אויסערגעוויינלעכער מאַוזאָלעאום.

קעטשעדזשיזאַדע פֿואַד פּאַשאַ (Keçecizade Fuad Paşa) (1815–1869) איז געווען איינער פֿון די השפּעהדיקסטע אָטאָמאַנישע מלוכה־לײַט פֿונעם 19טן יאָרהונדערט.

זײַן קבֿר האָט אַן אַרכיטעקטאָניש אומגעוויינלעכן מויריש־אָריִענטאַליסטישן אויסזען.

זײַן פֿאַרבינדונג מיט דער פֿראַנצייזישער פֿרײַמוירערײַ געהערט אויך צו די אינטערעסאַנטע היסטאָרישע איבערליפֿערונגען, וואָס מיר שטעלן אין קאָנטעקסט בעתן טור.

3. דיוואַניאָלו (Divanyolu) – סולטאַן מאַחמוד דער צווייטער (II. Mahmud) און זיאַ גיאָקאַלפּ (Ziya Gökalp)

מיר באַזוכן די היסטאָרישע אַרומגעגנט פֿון דער טורבע (türbe) פֿון סולטאַן מאַחמוד דעם צווייטן (II. Mahmud).

דאָ רעדן מיר וועגן זיאַ גיאָקאַלפּ (Ziya Gökalp) (1876–1924), איינעם פֿון די השפּעהדיקסטע דענקער פֿונעם טערקישן נאַציאָנאַליזם, וועמענס קבֿר געפֿינט זיך אין דער האַזירע (hazire).

זײַן פּאָליטיש און געזעלשאַפֿטלעך דענקען געהערט צו די באַשטימענדיקע אינטעלעקטועלע שטראָמען פֿון דער שפּעט־אָטאָמאַנישער און פֿרי־רעפּובליקאַנישער תּקופֿה.

4. יעני דזשאַמי (Yeni Cami) – סולטאַן מוראַד דער פֿינפֿטער (V. Murad)

בײַם יעני דזשאַמי (Yeni Cami) אין עמינאָניו (Eminönü) באַטראַכטן מיר סולטאַן מוראַד דעם פֿינפֿטן (V. Murad) (1840–1904), וועלכער האָט געהערשט בלויז 93 טעג.

זײַן הערשאַפֿט, זײַן פּאָליטישע ביאָגראַפֿיע און די ידיעות וועגן זײַן פֿאַרבינדונג מיט דער פֿרײַמוירערײַ געבן אַן אומגעוויינלעכן אײַנבליק אין דער געשיכטע פֿון דער אָטאָמאַנישער דינאַסטיע.

זײַן קבֿר געפֿינט זיך אין דער טורבע (türbe) פֿון טורהאַן כאַטידזשע סולטאַן (Turhan Hatice Sultan).

5. אײַאַספּאַשאַ (Ayaspaşa) – דער פֿאַרשוווּנדענער קבֿר פֿון שינאַסי (Şinasi)

איינער פֿון די אומגעוויינלעכסטע אָפּשטעלן פֿון אונדזער רייזע!

דער אָטאָמאַנישער שרײַבער און זשורנאַליסט איבראַהים שינאַסי (İbrahim Şinasi) (1826–1871) ווערט באַטראַכט ווי אַ פּיאָנער פֿון דער מאָדערנער טערקישער פּרעסע און ליטעראַטור.

נאָך היסטאָרישע פֿאָרשונגען האָט מען זײַן קבֿר געפֿונען אונטער דעם בנין אײַאַספּאַשאַ פּאַלאַס (Ayaspaşa Palas).

מיר דערציילן די געשיכטע פֿון דעם דאָזיקן אויסערגעוויינלעכן געפֿינס און רעדן וועגן שינאַסיס (Şinasi) ליטעראַרישע, געזעלשאַפֿטלעכע און פֿרײַמוירערישע פֿאַרבינדונגען.

וויכטיק: דער היסטאָרישער קבֿר איז ניט קיין רעגולער צוטריטלעכער אָרט.

6. פֿעריקיוי־בית־עולם (Feriköy) – די פֿרײַמוירער און אינטעלעקטואַלן פֿון דער מאָדערנער טערקײַ

דער פֿעריקיוי־בית־עולם (Feriköy) איז איינער פֿון די וויכטיקסטע אָפּשטעלן פֿון אונדזער היסטאָרישן טור.

דאָ רוען אַ סך באַקאַנטע פּערזענלעכקייטן פֿון פּאָליטיק, זשורנאַליסטיק, קונסט, וויסנשאַפֿט און קולטור.

באַזונדערס אינטערעסאַנט זײַנען:

• אַחמעט עמין יאַלמאַן (Ahmet Emin Yalman) (1888–1972): זשורנאַליסט, אַרויסגעבער און פֿרײַמוירער. זײַן אײַנפֿירונג אין דער לאָזשע Macedonia Risorta אין סאַלאָניקי (Selanik) איז פֿאַרצייכנט פֿאַר 1910.
• היוסעיִן דזשאַהיט יאַלטשין (Hüseyin Cahit Yalçın) (1875–1957): זשורנאַליסט, פּאָליטיקער און פֿרײַמוירער. זײַן אייגענער באַריכט וועגן זײַן אײַנפֿירונג אין אַ לאָזשע איז אַ באַזונדערס אינטערעסאַנטע היסטאָרישע עדות.
• אַחמעט אַגאַאָגלו (Ahmet Ağaoğlu) (1869–1939): פּאָליטיקער און פּובליציסט. זײַן מיטגלידערשאַפֿט אין דער פֿרײַמוירערײַ ווערט דערמאָנט אין דער היסטאָרישער ליטעראַטור, אָבער מע דאַרף זי נאָך באַשטעטיקן לויט ערשטיקע מקורים.

מיר באַטראַכטן אויך די געשיכטע פֿון דער טערקישער פּרעסע, די געזעלשאַפֿטלעכע ענדערונגען און די ראָלע פֿון די אינטעלעקטואַלן בײַם איבערגאַנג פֿון דער אָטאָמאַנישער אימפּעריע צו דער רעפּובליק.

7. אַבידע־י היורייעט (Abide-i Hürriyet) – דער מאָנומענט פֿון פֿרײַהייט

דער אימפּאָזאַנטער אַבידע־י היורייעט (Abide-i Hürriyet) אין שישלי (Şişli) איז דער אָפּשלוס.

דער מאָנומענט פֿון פֿרײַהייט דערמאָנט די פּאָליטישע געשעענישן פֿון דער אָטאָמאַנישער קאָנסטיטוציאָנעלער געשיכטע און די יונג־טערקישע באַוועגונג.

דאָ געפֿינען זיך די קבֿרים פֿון וויכטיקע פּערזענלעכקייטן:

• טאַלאַט פּאַשאַ (Talat Paşa) (1874–1921): אַ פֿירנדיקער יונג־טערק און אָטאָמאַנישער גרויס־וויזיר. זײַן גוף האָט מען אין 1943 איבערגעפֿירט פֿון בערלין קיין איסטאַנבול.
• מיטהאַט פּאַשאַ (Mithat Paşa) (1822–1884): אַ וויכטיקער רעפֿאָרמירער און קעמפֿער פֿאַר דער אָטאָמאַנישער קאָנסטיטוציע. זײַנע געביינער האָט מען שפּעטער איבערגעפֿירט קיין איסטאַנבול.

טאַלאַט פּאַשאַס (Talat Paşa) מיטגלידערשאַפֿט אין דער לאָזשע Macedonia Risorta איז היסטאָריש דאָקומענטירט.

אויף דעם דאָזיקן אָרט קומען זיך צונויף די געשיכטע פֿון דער פֿרײַמוירערײַ, די אָטאָמאַנישע קאָנסטיטוציאָנעלע באַוועגונג און דאָס אויפֿקומען פֿון דער מאָדערנער טערקײַ.

פֿאָרגעשלאָגענער מאַרשרוט אויף דער מאַפּע

ווײַטערדיקע היסטאָרישע אָפּשטעלן – לויט צײַט און אינטערעס

לויט דער צײַט וואָס איז פֿאַראַן, קען מען אַרײַננעמען אין פּראָגראַם נאָך ערטער:

• קאַראַדזשאַאַחמעט־בית־עולם (Karacaahmet): קבֿר פֿון רעשאַט נורי גיונטעקין (Reşat Nuri Güntekin).
• בריטישער בית־עולם אין היידאַרפּאַשאַ (Haydarpaşa): קבֿר פֿון האָבאַרט פּאַשאַ (Hobart Paşa).
• העיבעליאַדאַ (Heybeliada): קבֿר פֿונעם שרײַבער אַחמעט ראַסים (Ahmet Rasim).
• זינדזשירליקויו־בית־עולם (Zincirlikuyu): קבֿר פֿון אײַהאַן איִשיק (Ayhan Işık).
• פֿאַטיח־מעטשעט (Fatih Camii): טורבע (türbe) פֿון גאַזי אָסמאַן פּאַשאַ (Gazi Osman Paşa).
• דזשעבעדזשי־אַסרי־בית־עולם (Cebeci Asri Mezarlığı) אין אַנקאַראַ: קבֿר פֿון מעהמעד דזשאַוויד בעי (Mehmed Cavid Bey) – ווי אַ היסטאָרישער אויספֿלוג אַרויס פֿון איסטאַנבול.
• באָלאַייִר (Bolayır): קבֿר פֿון נאַמיק קעמאַל (Namık Kemal) – אויך אַרויס פֿון איסטאַנבול.

ניט אַלע די דאָזיקע נאָך אָפּשטעלן דאַרף מען פֿאַרשטיין ווי פֿרײַמוירערישע קבֿרים. זיי פֿאַרברייטערן גיכער דעם היסטאָרישן קאָנטעקסט.

אַרײַנגערעכנט

• פּריוואַטער היסטאָרישער שטאָט־טור מיט אַ פּערזענלעכן, פֿון דער מלוכה ליצענצירטן פֿירער
• אינדיווידועלע פּלאַנירונג פֿונעם מאַרשרוט לויט אײַערע אינטערעסן
• אָפּנעמען בײַם אָפּגעמאַכטן טרעף־פּונקט

ניט אַרײַנגערעכנט

• אַרײַנגאַנג־געלט
• פּריוואַטער אויטאָ מיט אַ שאָפֿער (מע קען באַשטעלן אויף בקשה)
• מאָלצײַטן און געטראַנקען
• אײַנקויף־אָפּשטעלן פֿון יעדן סאָרט – אויסדריקלעך ניט אַרײַנגערעכנט

טרעף־פּונקט

האָטעל, גאַלאַטאַפּאָרט (Galataport), לופֿטפֿעלד אָדער אַן אינדיווידועל אָפּגעמאַכטער טרעף־פּונקט.

וויכטיקע אינפֿאָרמאַציע

• געדויער: בערך 6–8 שעה, לויט דעם פֿאַרקער, די באַזוכן און דער צוטריטלעכקייט.
• פֿאָרמאַט: פּריוואַטער היסטאָרישער שטאָט־טור מיט אַ פּערזענלעכן פֿירער אין דער שפּראַך וואָס איר קלײַבט אויס.
• באַטייליקטע: אינדיווידועל, פֿאַר יחידים, פּאָרלעך, משפּחות און קליינע גרופּעס.
• טראַנספּאָרט: פּריוואַטער אויטאָ מיט אַ שאָפֿער אויף בקשה.
• באַמערקונג: בתּי־עולמס, מאַוזאָלעאומען און רעליגיעזע ערטער קענען זײַן צײַטווײַליק פֿאַרמאַכט אָדער נאָר טיילווײַז צוטריטלעך. בײַ קבֿרים וואָס זײַנען ניט אָפֿן פֿאַרן עולם, גיט מען די היסטאָרישע דערקלערונג פֿון דרויסן. דער סדר פֿון די אָפּשטעלן קען זיך ענדערן צוליב דעם פֿאַרקער.

פֿאַר וועמען איז דער דאָזיקער טור?

דער דאָזיקער באַזונדערער איסטאַנבול־טור איז באַשטימט פֿאַר מענטשן וואָס אינטערעסירן זיך מיט געשיכטע, פּאָליטיק, קולטור און די באַהאַלטענע פֿאַרבינדונגען פֿון דער אָטאָמאַנישער און טערקישער פֿאַרגאַנגענהייט.

ער פּאַסט באַזונדערס פֿאַר:

• ליבהאָבער פֿון געשיכטע און אַנשפּרוכספֿולע רייזנדע
• די וואָס אינטערעסירן זיך מיט דער פֿרײַמוירערײַ און איר אייראָפּעישער געשיכטע
• באַזוכער וואָס אינטערעסירן זיך מיט די יונג־טערקן און דער טאַנזימאַט־תּקופֿה (Tanzimat)
• ליבהאָבער פֿון ליטעראַטור און קולטור
• היסטאָריקער, פֿאַראייניקונגען און געשלאָסענע רייזע־גרופּעס

MeinReiseleiter.de – איסטאַנבול ווײַטער פֿון די געוויינטלעכע זעעוודיקייטן

איסטאַנבול איז פֿיל מער ווי אַיאַ סאָפֿיאַ (Ayasofya), דער בלויער מעטשעט (Sultanahmet Camii) און דער גרויסער באַזאַר (Kapalıçarşı).

הינטער די באַקאַנטע זעעוודיקייטן ליגט אַ פֿאַרכאַפּנדיקע געשיכטע פֿון רעפֿאָרמען, פּאָליטישע באַוועגונגען, געזעלשאַפֿטלעכע נעצן און אויסערגעוויינלעכע פּערזענלעכקייטן.

מיר ווײַזן אײַך ערטער וואָס באַווײַזן זיך כּמעט קיינמאָל ניט אין געוויינטלעכע שטאָט־טורן – מיט היסטאָרישע הינטערגרונט־ידיעות, אַ פֿאָרזיכטיקן קאָנטראָל פֿון די מקורים און פּערזענלעכע אײַנבליקן.

פֿאַרשטיין איסטאַנבול הייסט אויך אַנטדעקן זײַן באַהאַלטענע געשיכטע.

MeinReiseleiter.de – אײַער פּערזענלעכער פֿירער אויף אַ ווײַלע אין איסטאַנבול.