Ligging

Turkije strekt zich geografisch uit over twee continenten. Anatolië, het Aziatische deel van het Turkse grondgebied, beslaat ongeveer 97 % van de oppervlakte. Het Europese deel in het noordwesten (Oost-Thracië) omvat ongeveer 3 % van de oppervlakte; hier ligt ook het grootste deel van de metropool Istanbul.

Met een kustlijn van ongeveer 7.200 km lengte grenst Turkije in het westen aan de Egeïsche Zee, in het zuiden aan de Middellandse Zee en in het noorden aan de Zwarte Zee. De Zee van Marmara ligt tussen de Egeïsche en de Zwarte Zee en is met elk daarvan door een zeestraat verbonden: in het westen de ongeveer 65 kilometer lange Dardanellen, in het oosten de Bosporus. Aan de Bosporus ligt de miljoenenmetropool Istanbul.

De landgrens met de acht buurlanden heeft een totale lengte van 2.648 km. In het noordwesten grenst Turkije aan Griekenland (206 km grens) en Bulgarije (240 km), in het noordoosten aan Georgië (252 km), Armenië (268 km), Azerbeidzjan (exclave en autonome republiek Nachitsjevan, 17 km[8]), in het oosten aan Iran (499 km) en in het zuiden aan Irak (331 km) en Syrië (822 km).[9] Het politiek verdeelde eiland Cyprus met de Republiek Cyprus en de internationaal niet erkende Turkse Republiek Noord-Cyprus ligt ongeveer 70 kilometer van de zuidkust. Eveneens niet ver van het Turkse vasteland liggen de Griekse eilanden Chios, Kos, Symi en Rhodos.

Het verplaatste graf van Süleyman Şah (voorheen bij Qalʿat Dschaʿbar) in de buurt van de Syrische stad Sarrin is (stand medio 2014) een officiële exclave. Het werd als soeverein grondgebied door Turkse soldaten bewaakt. In februari 2015 verplaatste een commando-eenheid van de Turkse strijdkrachten het graf opnieuw en sloopte het grafmonument.

Geologie

Geologisch is Turkije een deel van de Alpiene gebergtegordel. Het ligt grotendeels op de Anatolische plaat, die in het noorden en oosten aan de Euraziatische plaat, in het zuiden aan de Arabische plaat en in het zuidwesten aan de Afrikaanse plaat grenst. Door de Noord-Anatolische breuk, een transformbreuk, behoort vooral het noorden van Turkije tot de meest aardbevingsgevoelige regio's ter wereld, dat de afgelopen decennia meermaals door aardbevingen werd getroffen. Omdat er een zekere chronologische oost-westvolgorde van de aardbevingen in Noord-Turkije is vast te stellen, vermoeden deskundigen dat binnen afzienbare tijd ook Istanbul door een zware beving zal worden getroffen. De laatste zware bevingen in de provincie Kocaeli, zoals de aardbeving van Gölcük, lagen minder dan 100 km van Istanbul.

Landschap

De regio's van Turkije: 1 Marmararegio, 2 Centraal-Anatolië, 3 Egeïsche regio, 4 Middellandse Zeeregio, 5 Zwarte Zeeregio, 6 Zuidoost-Anatolië, 7 Oost-Anatolië

Turkije wordt geografisch onderverdeeld in zeven gebieden of regio's. Vier regio's zijn genoemd naar de aangrenzende zeeën: de Zwarte Zeeregio, de Marmararegio, de Egeïsche regio en de Middellandse Zeeregio. Drie regio's zijn genoemd naar hun ligging in Anatolië: Centraal-Anatolië, Oost-Anatolië en Zuidoost-Anatolië. Deze regio's verschillen sterk wat betreft vegetatie en weersomstandigheden.

De Marmararegio omsluit de Zee van Marmara en ligt daarmee deels in Europa, deels in Anatolië, dat tot Azië behoort. Het Europese deel ten noorden van de Zee van Marmara is Turks Thracië (Oost-Thracië). De rivier de Meriç vormt de grens met Griekenland. Het landschap van de Marmararegio is heuvelachtig en bedekt met struiken en bossen. De vruchtbare akkergrond maakt in het oosten plaats voor een steppelandschap. De metropoolregio Istanbul vormt het economische centrum van Turkije. De miljoenenstad Bursa is een kuuroord en beroemd om haar zwavel- en thermale bronnen; ze ligt aan de voet van het Uludağgebergte. De berg is het hele jaar door een geliefd uitstapje.De Egeïsche regio wordt eveneens intensief voor landbouw gebruikt. Het sterk heuvelachtige landschap strekt zich uit langs de westkust tussen Çanakkale en Bodrum. De kustregio behoort tot de toeristisch best ontsloten regio's van Turkije. Naast cipressen en olijfbomen bepalen wijnstokken het landschap. In deze regio vindt men veel antieke plaatsen uit de tijd van de Griekse kolonisatie, bijv. Troje, Assos (Behramkale), Pergamon (Bergama), Efeze (Efes), Priëne, Milete, Didyma en Euromos.

De Zwarte Zeeregio omvat de noordelijke kuststrook van Turkije. Ze wordt gekenmerkt door een mild, vochtig klimaat, en op haar bergachtige landschap strekken zich grote bossen uit. Op de zeer vruchtbare bodem worden thee, tabak, maïs en hazelnoten verbouwd.

Voor de landbouw gebruikte Centraal-Anatolische steppe in de buurt van Kırşehir

De Centraal-Anatolische regio omvat de hoogvlakten van binnen-Anatolië. Hier liggen het zoutmeer Tuz Gölü en bergketens die plaatselijk tot 3900 meter hoog oprijzen. In het oosten ligt Cappadocië, dat beroemd is om zijn in tufsteen uitgehouwen woongrotten en rotskerken in tot 2000 meter hoge bergkegels. Binnen-Anatolië wordt overwegend gekenmerkt door een steppelandschap, dat echter grotendeels niet natuurlijk is, maar veroorzaakt door menselijk ingrijpen zoals ontbossing en vraat door vee. Het behoort tot de droogste gebieden van Anatolië; in de regio rond de Tuz Gölü vertoont het klimaat halfwoestijnachtige trekken. Daarom is het landbouwkundige gebruik in deze regio niet zo intensief als in de eerder genoemde regio's. De voor gewassen, met name graan, seizoensgebonden gunstige verdeling van de neerslag met een neerslagmaximum in het voorjaar en de vroege zomer maakt overal regenafhankelijke landbouw mogelijk zonder noodzakelijke kunstmatige bevloeiing. Daarom worden vrijwel alle gebieden voor landbouw gebruikt waarvan de bodem niet door verkarsting of erosie is vernietigd. Vooral tarwe, gerst, peulvruchten, in het bijzonder kikkererwten, en fruit worden hier verbouwd. Het klimaat van deze regio wordt gekenmerkt door zeer warme, droge zomers met koele nachten. In de winter kunnen zeer koude temperaturen tot onder −20 graden Celsius worden bereikt; qua gemiddelde waarden lijken de winters op die in Duitsland, maar ze zijn korter. In Centraal-Anatolië kan men zeker warmteminnende maar koudebestendige gewassen uit het Middellandse Zeegebied aantreffen, zoals vijgen-, granaatappel- of moerbeibomen. Ook wijnbouw, resp. de teelt van tafeldruiven, wordt er bedreven.

Burcht van Van aan het Vanmeer in het oosten van Turkije

In Oost-Anatolië liggen als hooggebergtelandschap enkele van de hoogste bergen van Turkije, zoals de Ararat en de Süphan Dağı. Ook zijn hier de bronrivieren van de Eufraat te vinden, de Murat en de Karasu, verder de bovenloop van de Aras, die langs de Ararat oostwaarts naar de Kaspische Zee stroomt. Het op 1640 meter hoogte gelegen Vanmeer, het grootste binnenmeer van het land, ligt eveneens in deze regio. De grootste steden zijn Elazığ, Erzincan, Erzurum, Malatya en Van.

De Middellandse Zeeregio wordt in het noorden begrensd door het Taurusgebergte en in het oosten door het Amanosgebergte. In deze regio worden overwegend citrusvruchten, bananen, tomaten, pinda's en katoen verbouwd.

De Ararat is de hoogste berg van Turkije

Zuidoost-Anatolië is de oudste cultuurregio van Turkije. Ze wordt omsloten door het Taurusgebergte. Hier stromen de twee rivieren Eufraat en Tigris. Landbouwkundig wordt deze regio gebruikt voor de teelt van tarwe, gerst, wijn, olijven en pistachenoten. Naast bergketens wordt het gebied ten oosten van de Eufraat gekenmerkt door een hoogplateau. In het kader van het Zuidoost-Anatolië-project werden langs Eufraat en Tigris talrijke stuwdammen gebouwd; sommige zijn nog in aanbouw.

Hoogste bergen van Turkije

Belangrijkste rivieren van Turkije

Meren van Turkije

Belangrijke eilanden van Turkije

Grote Ararat (Büyük Ağrı Dağı) – 5137 m

Kızılırmak 1355 km

Vanmeer 3713 km²

Gökçeada 279 km²

Buzul Dağı – 4135 m

Eufraat (Fırat)

Tuz Gölü 1500 km² (zoutmeer)

Marmara-eiland 117 km²

Süphan Dağı – 4058 m

Sakarya

Beyşehir Gölü 656 km²

Bozcaada 36 km²

Kleine Ararat (Küçük Ağrı Dağı) – 3896 m

Murat en Karasu

Eğirdir Gölü 468 km²

Uzunada 25 km²

Kaçkar Dağı – 3932 m

Tigris (Dicle)

Akşehir Gölü 353 km²

Alibey 23 km²

Erciyes Dağı – 3891 m

Seyhan

İznik Gölü 298 km²

Paşalimanı 21 km²

Zie ook: Lijst van bergen in Turkije

Ceyhan

Avşar 21 km²

Göksu

Zie ook: Categorie:Eiland (Turkije)

Grote Meander (Büyük Menderes)

Zie ook: Categorie:Rivier in Turkije

Klimaat

Klimaatdiagram van Istanbul

Klimaatdiagram van Ankara

Klimaatdiagram van Antalya

Klimaatdiagram van Van

De klimaatgegevens van Turkije per regio[11]

Regio

Gemiddelde temperatuur (°C)

Hoogste temperatuur (°C)

Laagste temperatuur (°C)

Gemiddelde luchtvochtigheid (%)

Gemiddelde neerslag (mm)

Marmararegio

−27,8

Egeïsche regio

−45,6

Middellandse Zeeregio

−33,5

Zwarte Zeeregio

−32,8

Centraal-Anatolië

−36,2

Oost-Anatolië

Zuidoost-Anatolië

−24,3

Flora en fauna

In Anatolië zijn er veel endemische soorten toorts, hier: Verbascum wiedemannianum.

De flora van Turkije geldt als de meest diverse en gevarieerde van het Midden-Oosten. Inmiddels zijn meer dan 9.000 soorten uit meer dan 850 geslachten gedetermineerd. Ongeveer een derde van deze soorten is endemisch.[12] Redenen voor dit extreem hoge aandeel endemische soorten zijn het samenkomen van verschillende fytogeografische regio's, de klimatologische diversiteit en een bergrijk landschap; factoren die een sterke differentiatie mogelijk maken. De geslachten Verbascum en Astragalus hebben hier hun verspreidingszwaartepunt. Veel endemische soorten zijn echter bedreigd.

De centrale steppegebieden worden gedomineerd door doornkussens en doornstruiken, bijv. distels, die de eeuwenlange begrazing door de veenomaden hebben doorstaan. In het noorden, vooral aan de Zwarte Zeekust, vindt men uitgestrekte naaldbossen en economisch benutte hazelnoot-, maïs- en theeplantages, in het zuiden eerder fruit- en katoenplantages.

Ook zijn veel soorten klein wild en wilde zwijnen inheems, waarbij hun bestand door de jacht voortdurend afneemt. Als nutsdieren vindt men vooral runderen, paarden, buffels, schapen en geiten. Het aantal kamelen nam de afgelopen decennia gestaag af; ze worden tegenwoordig in de eerste plaats gefokt voor sportieve wedstrijden en niet meer als lastdieren.

Aan de Turkse kust treft men ook de meest uiteenlopende vissoorten en ook dolfijnen aan. Af en toe treft men in de zee ook verschillende haaiensoorten aan, die echter meestal niet in de buurt van de kust komen. De in Europa voor uitgestorven gehouden monniksrob vindt men inmiddels weer aan de Egeïsche kust van Turkije en Griekenland.

De grootste roofdieren die tegenwoordig nog in Turkije leven, zijn onder meer de bruine beer, de wolf, de goudjakhals en de Euraziatische lynx. De gestreepte hyena leeft in het zuidoosten van het land. Af en toe treft men ook civetkatachtigen en wilde katten aan en in het zuidoosten van het land woestijnvaranen en ichneumons. In de loop van de tijd zijn roofdieren bejaagd en uitgeroeid. De laatste Aziatische leeuw werd in 1870 gedood.[13] De laatste Kaspische tijger werd in 1970 doodgeschoten. De in 1974 uitgestorven verklaarde Anatolische luipaard werd na meerjarig onderzoek in 2013 in de Zwarte Zeeregio herontdekt.

Bijeneters in de provincie Diyarbakır, Zuidoost-Anatolië

Turkije is broed- en overwinteringsplaats voor talrijke vogelsoorten. Ten zuiden van Bandırma – in het nationaal park Kuşcenneti – ligt een bekend vogelparadijs, waar pelikanen, wilde eenden, ooievaars, aalscholvers, nachtegalen en fazanten hun thuis hebben gevonden. Belangrijke kolonies van de flamingo bevinden zich in het binnenland en in het zuiden van het land

Natuurbeschermingsgebieden

1,3 % van de oppervlakte van Turkije is beschermd natuurgebied. Daartoe behoren tien kustbeschermingsgebieden, 18 natuurreservaten en 41 nationale parken, waarvan er twee door UNESCO tot werelderfgoed (natuur) zijn verklaard. Turkije heeft ook een aandeel in de Europese Groene Gordel en het Europese deel van het land ligt in het Blauwe Hart van Europa.[14][15]

De geringe financiële middelen van het ministerie van Milieu verhinderen momenteel echter een toereikende bescherming van de gebieden. Bovendien voldoet geen enkel nationaal park of beschermd gebied in Turkije aan de internationale IUCN-categorieën

Badstranden en landschappen

In totaal zijn 235 (stand 2007) stranden in Turkije onderscheiden met de blauwe vlag, die elk jaar wordt toegekend aan stranden en jachthavens waar in het voorgaande seizoen een constant hoge standaard wat betreft de kwaliteit van het zwemwater werd gehandhaafd.

De zuidkust tussen Antalya in het westen en Kaap Anamur in het oosten van Turkije, ook bekend als de Turkse Rivièra, is een van de toeristische centra van het land. Naast Antalya is Alanya de belangrijkste stad. Daarnaast is bij strandvakantiegangers de zuidelijke Egeïsche kust zeer geliefd. Een andere zeer geliefde badplaats is Bodrum. Naast het uitbundige nachtleven is Bodrum bekend om zijn middeleeuwse kruisvaardersburcht (Bodrum Kalesi). Fethiye is bekend om zijn baaien, eilanden en stranden. In de buurt ligt Myra, waar zich naast Lycische rotsgraven de kerk van Nicolaas bevindt.

Cappadocië is een landschap in Centraal-Anatolië. Een van de bekendste plaatsen is Göreme met zijn uit zachte tufsteen uitgehouwen grotkerken. De streek bestaat uit tufsteen, die door de geringe neerslag en de wind slechts langzaam verweert. Harder gesteente blijft staan, zodat feeënschoorstenen ontstaan.

Bestuurlijke indeling

Het lokale bestuur is in Turkije onderverdeeld in 81 provincies (il of valilik), die door een gouverneur (vali) worden bestuurd. De afzonderlijke provincies zijn verder onderverdeeld in districten en gemeenten. De districten (ilçe of kaymakamlık) worden geleid door een kaymakam, die door de minister van Binnenlandse Zaken wordt benoemd. De burgemeesters (belediye başkanı) en dorpshoofden (muhtar) worden door het volk gekozen.