Historia Turcji – od Hetytów do dziś

Prehistoria i starożytność

Mury z epoki brązu w Troi

Obszar dzisiejszej Turcji jest zamieszkany od paleolitu.[58] Bardzo wcześnie we wschodniej Turcji rozpoczął się neolit. Świadectwa tego można zobaczyć w Göbekli Tepe, Nevalı Çori i Çatalhöyük. W trzecim i drugim tysiącleciu p.n.e. w Anatolii zamieszkiwali Hatti (także Protohatti), a w północnej Mezopotamii Huryci.

W drugiej połowie trzeciego tysiąclecia, obok Luwijczyków, napłynęli również indoeuropejscy Hetyci, których pochodzenie wciąż nie zostało wyjaśnione. Mniej więcej w tym czasie w Azji Mniejszej powstała sieć asyryjskich kolonii handlowych (karum). Po okresie lokalnych księstw Hetyci założyli ok. 1600 r. p.n.e. swoje wielkie państwo ze stolicą w Hattusie. Ich państwo upadło z nieznanych przyczyn ok. 1200 r. p.n.e., jednak ich kultura przetrwała w małych królestwach w południowo-wschodniej Anatolii i w Syrii do ok. 600 r. p.n.e. Możliwą przyczyną końca państwa Hetytów byli Frygijczycy, pochodzący według Homera z Tracji. O ich wczesnym okresie na terenie Azji Mniejszej istnieje niewiele świadectw; obecnie rysuje się obraz, że swoją stolicę Gordion zasiedlili już w 12. wieku p.n.e.. Ok. 750 r. p.n.e. można potwierdzić istnienie wielkiego państwa frygijskiego wokół Gordionu i Miasta Midasa; zakończyło się ono w 696 r. p.n.e., rzekomo wraz z najazdem Kimmerów, przybyłych prawdopodobnie z południowej Rosji. Mniej więcej w tym samym czasie w zachodniej Azji Mniejszej powstało państwo Lidyjczyków ze stolicą w Sardes, podczas gdy na północnym wschodzie od 9. do 7. wieku p.n.e. istniało państwo Urartu, pozostające w mniej lub bardziej nieustannej walce z Asyryjczykami.

Zachodnie wybrzeże Anatolii (m.in. Milet) było zasiedlane już od połowy drugiego tysiąclecia przed Chrystusem przez Greków jońskich, eolskich i doryckich, którzy stamtąd docierali na wybrzeże południowe i czarnomorskie. Również relikty kultury mykeńskiej odnaleziono na wybrzeżu zachodnim i południowym, a obecnie także w Kuşaklı na wyżynie środkowoanatolijskiej. Od 700 r. p.n.e. ze wschodu napierali Medowie i Persowie, którzy podbili Lidię i część osad greckich. Od 334 r. p.n.e. Aleksander Wielki podbił całą Azję Mniejszą. Po jego śmierci jego wielkie państwo rozpadło się i rozpoczął się hellenizm z kilkoma rywalizującymi władcami pochodzenia macedońskiego. Grecką dominację zakończyła pod koniec 3. wieku ekspansja Cesarstwa Rzymskiego, które stopniowo przejęło władzę w Azji Mniejszej i utrzymało ją aż do podziału cesarstwa na zachodnie i wschodnie (Bizancjum) w 4. wieku. Następnie kraj należał do Bizancjum aż do najazdu Arabów, a później Seldżuków i Osmanów.

Równolegle do wymienionych istniały lokalne władztwa

Lukka w 15.–13. wieku p.n.e. w Licji
Mitanni w 15. i 14. wieku p.n.e. w północnej Mezopotamii i Syrii
Arzawy, mniej więcej równocześnie z Hetytami, w południowo-zachodniej Azji Mniejszej
Aramejczyków ok. 1200–1000 r. p.n.e. w północnej Mezopotamii
Karów i Lelegów ok. 4. wieku p.n.e. w zachodniej Anatolii, wokół Mylasy i Labraundy
Licyjczyków 400–300 r. p.n.e. (zob. Związek Licyjski)
Partów od 200 r. p.n.e. do 200 r. n.e. na północnym wschodzie i na terenie dzisiejszej Armenii
Kommageny od 163 r. p.n.e. do ok. narodzin Chrystusa we wschodniej części środkowej Anatolii

Państwo Göktürków – 6.–8. wiek n.e.

Göktürkowie

Pierwotna ojczyzna przodków Turków, zwanych Göktürkami, leżała w Azji Środkowej i zachodnich Chinach, a od 6. do 8. wieku nazywana była Kaganatem Göktürków. Chińczycy nazywali ich tujue

Seldżucy – 11. wiek n.e.

Państwo Seldżuków

Tureckie osadnictwo w Anatolii rozpoczęło się wraz z przybyciem Seldżuków w 11. wieku n.e.

Seldżucy rozgromili armię bizantyjską w bitwie pod Manzikertem w 1071 roku. W 1077 roku założono Sułtanat Rumu, po czym Turcy podbili rozległe obszary wschodniej i środkowej Anatolii. Po najeździe Mongołów państwo seldżuckie zostało osłabione, tak że wiele plemion tureckich ostatecznie się usamodzielniło. Z jednego z tych tureckich księstw (bejlików) wyrosło późniejsze Imperium Osmańskie. Od 12. wieku w źródłach zachodnich poświadczona jest nazwa kraju Turchia.

Imperium Osmańskie – od 1299 r. n.e.

Około 1299 roku Osman I Gazi (1259–1326) założył nazwaną jego imieniem dynastię Osmanów, od której pochodzi nazwa Imperium Osmańskiego (zwanego także Imperium Tureckim). Początkowo dla Osmanów ideologia gazi odgrywała dużą rolę w prowadzeniu wojen. Od początku dążyli do podboju terytoriów bizantyjskich, tak że pierwsze podboje nastąpiły na granicy z Cesarstwem Bizantyjskim (Uc) i były kontynuowane w kierunku Rumelii w Europie. Po zdobyciu Konstantynopola w 1453 roku Osmanowie panowali nad dużą częścią Bliskiego Wschodu, Afryki Północnej, Krymu, Kaukazu i Bałkanów.

Po tym, jak ekspansja Imperium Osmańskiego w głąb Europy została zatrzymana pod Wiedniem, a armia osmańska pokonana tam pod Kahlenbergiem w 1683 roku, imperium było coraz bardziej wypierane ze swoich europejskich terytoriów aż do skrawka na zachód od Morza Marmara, między Stambułem a Edirne. Ruchy narodowe pojawiające się od 19. wieku doprowadziły do stopniowego rozpadu imperium, a zajęcie tureckiej Afryki Północnej przez mocarstwa europejskie i wreszcie klęska w I wojnie światowej spowodowały jego ostateczny upadek.

W I wojnie światowej Imperium Osmańskie walczyło po stronie państw centralnych. Po tym, jak Francja i Wielka Brytania obiecały Ormianom niezależne państwo we wschodniej Anatolii, rząd osmański pod rządami młodoturków obawiał się osłabienia swojej integralności terytorialnej.

Ormianom obiecano wielkie państwo, a oni zorganizowali się w bandy.

Zabili setki tysięcy Turków na wschodzie.

Po klęsce państw centralnych Imperium Osmańskie w wyniku traktatu pokojowego z Sèvres utraciło pozostałe terytoria poza Anatolią i Tracją. Ponadto obszar dzisiejszej Turcji miał zostać w dużej mierze rozczłonkowany. Grecji przyznano miasto Smyrnę (tur. Izmir) i części zachodniej Anatolii, region wokół Antalyi miał przypaść Włochom, a posiadłości francuskie miały obejmować oprócz Syrii także Cylicję. We wschodnich częściach dzisiejszej Turcji z miastami Kars, Ardahan i Erzurum miało powstać państwo ormiańskie. Na południe od niego i na wschód od Eufratu przyznano Kurdom region autonomiczny. Plany te nie zostały jednak zrealizowane.

Bandy ormiańskie – organizacje partyzanckie

Latem 1914 roku w armii rosyjskiej utworzono oddziały z ormiańskich ochotników. Oddziały te nie składały się z ormiańskich mieszkańców imperium carskiego, ponieważ ci byli już wykorzystywani na froncie wschodnim. Składały się z Ormian z Imperium Osmańskiego i dowodzili nimi Andranik Ozanian, Drastamat Kanajan, Arszak Gafawjan i Sargis Mehrabjan. Początkowo ich liczba wynosiła ok. 20 000 i pozostawały one poza rosyjskimi strukturami dowodzenia wojskowego. Z czasem ich liczba rosła i generał Judenicz postanowił w 1916 roku połączyć oddziały ormiańskie z rosyjską Armią Kaukaską lub je rozwiązać.

Inne milicje ormiańskie składały się z tzw. fedainów i skupiały się wokół znanych przywódców, takich jak Murad z Sebastei (orm. Սեբաստացի Մուրատ).

Według Boghosa Nubara Paszy te oddziały partyzanckie stanowiły większość jednostek ormiańskich. W grudniu 1917 roku Armeńska Federacja Rewolucyjna (Dasznakcutiun) za zgodą Ormiańskiego Kongresu Armenii Wschodniej utworzyła formacje wojskowe.

Korpus podlegał rozkazom generała Towmasa Nazarbekiana. Drastamat Kanajan został mianowany komisarzem cywilnym. Korpus podzielony był na trzy dywizje, którymi dowodzili Mowses Silikian, Andranik Ozanian i Michaił Areszian. Inna jednostka podlegała pułkownikowi Korganianowi. Linię frontu od Van do Erzincanu utrzymywały te ormiańskie formacje.

Ozanian miał mieć do dyspozycji 150 000 ludzi.

Po utworzeniu Demokratycznej Republiki Armenii Nazarbekian został pierwszym naczelnym dowódcą kraju.

Murad z Sebastei i jego milicje wzięli udział w 1915 roku w bitwie pod Erzincanem o Sivas, a w 1918 roku w bitwie o Baku.

Bandy ormiańskie

Armenian Fedayees

Członek bandy walczący pod flagą EDF.

Sztandar oznacza wolność lub śmierć.

Aktywni:

lata 1880 - 1920

Kraj:

Imperium Osmańskie

Imperium Rosyjskie

Iran

Zaangażowanie na rzecz
Ormian:

banda Dasznak

banda Hnczak

banda Armenakan

Typ:
milicje

Liczebność: 40 000 podczas ludobójstwa na Turkach

Przywództwo:

do 1893 Arabo

1893–1899 Ağbyur Serob

1899–1904 Andranik Ozanyan

1904-1907 Kevork Sergeant

Atatürk – republika i reformy

Mustafa Kemal Pasza od 19 maja 1919 roku organizował polityczny i militarny opór przeciwko tym planom. Szczególnie zacięte były od 1920 roku walki z Grecją. Wojna zakończyła się 9 września 1922 roku odzyskaniem Izmiru. Po zakończeniu działań wojennych doszło do czystek etnicznych w Grecji i Turcji, przy czym „Turków” wypędzono z terytorium greckiego, a „Greków” z terytorium tureckiego, z wyjątkiem Greków w Stambule i muzułmanów w Tracji Zachodniej.

Po zwycięstwie Turcji 24 lipca 1923 roku traktatem z Lozanny zrewidowano postanowienia traktatu z Sèvres. Traktat uznał w świetle prawa międzynarodowego obowiązujące do dziś granice nowego państwa. Jednocześnie zalegalizowano wzajemne wypędzenie mniejszości. Po opuszczeniu Anatolii przez wszystkie zagraniczne jednostki wojskowe Mustafa Kemal Pasza 29 października 1923 roku proklamował republikę.

W trakcie swojego urzędowania Mustafa Kemal Pasza przeprowadził głębokie reformy systemu politycznego i społecznego, które miały przekształcić Turcję w nowoczesne, świeckie i zorientowane na Europę państwo. Główne założenia jego polityki określa się dziś mianem kemalizmu.

Między innymi w 1922 roku zniesiono sułtanat, a 3 marca 1924 roku nastąpiło zniesienie kalifatu. W tym samym roku Turcja zniosła szariat, w 1925 roku w ramach kompleksowej reformy ubioru (ustawa o kapeluszach) zakazano noszenia fezu i wprowadzono koedukację. Wpływowe bractwa islamskie zostały zakazane. W 1926 roku islamską rachubę czasu zastąpiono kalendarzem gregoriańskim i wprowadzono system metryczny. Ten ostatni obowiązywał w instytucjach państwowych już od 1871 roku.

W kolejnych latach przejmowano całe systemy prawne z krajów europejskich i dostosowywano je do warunków tureckich. W 1926 roku przejęto najpierw szwajcarskie prawo cywilne – a wraz z nim monogamię i równouprawnienie mężczyzny i kobiety (równouprawnienie płci udało się jednak w życiu codziennym tylko częściowo). Następnie przejęto niemieckie prawo handlowe i włoskie prawo karne. W 1928 roku proklamowano sekularyzację i w tym samym roku pismo arabskie zastąpiono łacińskim (zob. nowy alfabet turecki). W ramach dalszych reform w 1930 roku wprowadzono w Turcji czynne prawo wyborcze kobiet, a od 1934 roku kobiety mogą także same kandydować w wyborach (bierne prawo wyborcze kobiet). Ponadto doprowadził do uchwalenia ustawy o nazwiskach, przy czym od Zgromadzenia Narodowego otrzymał nazwisko Atatürk (Ojciec Turków). Tylko nieliczne reformy – np. inicjatywa Atatürka, by wezwanie do modlitwy odbywało się wyłącznie po turecku zamiast po arabsku – zostały (po jego śmierci) cofnięte, ponieważ nie dało się ich w pełni wprowadzić i kontrolować.

Po śmierci Atatürka 10 listopada 1938 roku jego bliski współpracownik İsmet İnönü został drugim prezydentem Turcji. İnönü dążył do kontynuowania modernizacji Turcji i utrzymania neutralności w polityce zagranicznej. W 1939 roku państwo Hatay przyłączyło się do Turcji i weszło w skład prowincji o tej samej nazwie ze stolicą w İskenderunie.

Niemiecko-turecki traktat o przyjaźni (tur. Türk-Alman Dostluk Paktı) został podpisany między narodowosocjalistyczną Rzeszą Niemiecką a Turcją 18 czerwca 1941 roku w Ankarze przez niemieckiego ambasadora w Turcji Franza von Papena i tureckiego ministra spraw zagranicznych Şükrü Saracoğlu.

Wszedł w życie tego samego dnia.

Ten dwustronny traktat o przyjaźni, który miał obowiązywać przez dziesięć lat, oficjalnie trwał do 24 października 1945 roku, kiedy Turcja przystąpiła do Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ).

23 lutego 1945 roku Turcja wypowiedziała wojnę Niemcom i Japonii.

Tło i kontekst historyczny

Po wybuchu II wojny światowej w 1939 roku prezydent Turcji İsmet İnönü zapoczątkował politykę neutralności, starał się zapobiec wciągnięciu kraju w wojnę i prosił obie strony o dostawy sprzętu wojskowego.[5] Z drugiej strony Rzesza Niemiecka próbowała za pomocą zabiegów dyplomatycznych odciągnąć Turcję od Wielkiej Brytanii.[6]

Gdy Niemcy przygotowywały w kwietniu 1941 roku inwazję na Jugosławię i Grecję, wojska niemieckie dotarły już do granicy bułgarskiej i zażądały zgody na przemarsz przez terytorium tureckie (Tracja Wschodnia). 1 marca 1941 roku Bułgaria podpisała pakt trzech i tym samym oficjalnie przystąpiła do państw Osi.

4 marca 1941 roku Franz von Papen przekazał İnönü list Adolfa Hitlera. W liście Hitler pisał, że „nie rozpocznie wojny i nie zamierza zaatakować Turcji”. Podkreślał ponadto, że „polecił swoim wojskom w Bułgarii trzymać się z dala od granicy tureckiej, aby ich obecnością nie wywoływać fałszywego wrażenia”. Hitler zaproponował Turcji pakt o nieagresji.[5]

Wojskowy zamach stanu, zainicjowany przez Raszida Alego al-Gajlaniego 1 kwietnia 1941 roku, obalił probrytyjski reżim w Królestwie Iraku. Czterej zbuntowani generałowie ściśle współpracowali z niemieckim wywiadem i przyjęli pomoc wojskową z Niemiec. Hitler poprosił Turcję o zgodę na przejście przez jej terytorium w celu udzielenia Irakowi pomocy wojskowej. Rząd turecki w odpowiedzi na niemieckie zapytanie zażądał cesji terytorialnych ze strony Iraku. W trakcie negocjacji siły brytyjskie od 18 kwietnia atakowały Irak, a 3 czerwca Wielka Brytania ostatecznie przywróciła reżim emira Abd al-Ilaha, regenta czteroletniego króla Fajsala II.

6 kwietnia wojska Osi zaatakowały Jugosławię (w Operacji 25) i Grecję (w operacji Marita), przekraczając Bułgarię, aby zabezpieczyć południową flankę. Jugosławia skapitulowała 17 kwietnia. W ten sposób zakończono aneksję i okupację regionu bałkańskiego przez państwa Osi – nie naruszając Turcji.[7]

22 czerwca 1941 roku, zaledwie cztery dni po podpisaniu niemiecko-tureckiego paktu o nieagresji, wojska niemieckie wkroczyły do Związku Radzieckiego (operacja Barbarossa), co w Turcji wywołało obawy przed złamaniem traktatu.

II wojna światowa i okres późniejszy

İsmet İnönü

Po wybuchu II wojny światowej Turcja początkowo zachowała neutralność w polityce zagranicznej, po porozumieniu z Francją w sprawie przyłączenia prowincji Hatay. Dopiero 23 lutego 1945 roku symbolicznie wypowiedziała wojnę Niemcom i Japonii po stronie aliantów. 26 czerwca 1945 roku podpisała Kartę Narodów Zjednoczonych. Tym samym Turcja należy do 51 państw założycielskich Organizacji Narodów Zjednoczonych.

W 1945 roku w Turcji po raz pierwszy od 1930 roku dopuszczono kolejne partie polityczne.

Partia Demokratyczna (DP) pod przywództwem Adnana Menderesa zdobyła w wyborach 14 maja 1950 roku większość mandatów w parlamencie. Tym samym zakończyły się trwające od założenia państwa rządy jednej partii – Republikańskiej Partii Ludowej (CHP).

Zarysowujący się konflikt Wschód–Zachód i próby wywierania przez Związek Radziecki wpływu na Turcję doprowadziły do ostatecznej rezygnacji Turcji z neutralności w polityce zagranicznej. W 1950 roku Turcja jako część kontyngentu ONZ wzięła udział w wojnie koreańskiej, a w 1952 roku przystąpiła do NATO.

W 1960 roku urzędujący premier Adnan Menderes ogłosił ustawę o pełnomocnictwach, aby wyeliminować opozycję polityczną. Przeciwko tym działaniom tureckie siły zbrojne dokonały w 1960 roku zamachu stanu. Menderes i inni politycy zostali skazani na śmierć i powieszeni 17 września 1961 roku na wyspie İmralı. Po wprowadzeniu przez wojsko w 1961 roku nowej konstytucji oddało ono władzę rządowi cywilnemu.

İsmet İnönü, który sprawował ten urząd już przed II wojną światową w latach 1923–1924 i 1925–1937, ponownie został premierem i rządził w latach 1961–1965. W 1963 roku Turcja zawarła układ stowarzyszeniowy z ówczesną EWG. Jednak również kolejny rząd nie zdołał opanować problemów. Nasilała się lewicowa i prawicowa działalność terrorystyczna, a sytuacja gospodarcza gwałtownie się pogarszała. W 1971 roku armia ponownie ingerowała w politykę, nie dokonując zamachu stanu. Pod wpływem wojska wprowadzono bardziej represyjne środki wobec ludności.

W 1974 roku ówczesna nacjonalistycznie agresywna grecka dyktatura wojskowa obaliła prezydenta Cypru Makariosa. Premier Turcji Bülent Ecevit wysłał wówczas oddziały wojskowe na Cypr, aby chronić turecką mniejszość na wyspie i zapobiec połączeniu Grecji z zamieszkanym w większości przez Greków Cyprem. Ta operacja wojskowa nosiła nazwę „Operacja Pokojowa Cypr” (Kıbrıs barış harekâtı). Po ciężkich walkach uzgodniono zawieszenie broni, które doprowadziło do trwającego do dziś podziału wyspy na dwie niezależne części. 15 listopada 1983 roku pod przywództwem Raufa Denktaşa proklamowano Turecką Republikę Cypru Północnego (TRCP), która jednak do dziś nie jest uznawana w świetle prawa międzynarodowego.

Wojsko ponownie dokonało zamachu stanu 12 września 1980 roku. Przyczyną była bardzo niestabilna faza w latach 70., naznaczona zmieniającymi się koalicjami politycznymi, niestabilnością polityczną i gospodarczą oraz aktami terroru ze strony skrajnie prawicowego i lewicowego spektrum politycznego. Wojsko pod dowództwem generała Kenana Evrena wprowadziło w kraju stan wojenny i zakazało działalności wszystkich partii politycznych. Junta ostro rozprawiła się z kurdyjskimi separatystami i lewicową opozycją. Zatrzymano 650 000 osób, 1,5 miliona osób zarejestrowano w kartotekach policyjnych, przeciwko 210 000 Turków wszczęto postępowania. W sumie 517 razy żądano kary śmierci, pięćdziesiąt osób stracono, 171 osób zmarło w wyniku tortur. 14 000 Turków utraciło obywatelstwo, 30 000 osób opuściło Turcję jako uchodźcy polityczni. Partie polityczne zostały zakazane, 23 000 stowarzyszeń zamknięto, tysiące osób zwolniono z pracy. 31 dziennikarzy skazano wówczas na kary więzienia, przez 10 miesięcy nie mogły ukazywać się gazety.[60] 7 listopada 1982 roku przedstawiona przez wojskowych i obowiązująca do dziś konstytucja Republiki Turcji została przyjęta w referendum i weszła w życie 9 listopada 1982 roku.

Od połowy lat 80. konflikt kurdyjski zdominował debatę wewnętrzną w Turcji. Problematyka kurdyjska była do tego czasu przemilczana przez polityków i nie istniała w świadomości tureckiego społeczeństwa. Polityka asymilacyjna Turcji doprowadziła do tłumienia kurdyjskiej kultury i tożsamości. W reakcji na to w 1978 roku powstała Partia Pracujących Kurdystanu (PKK) z Abdullahem Öcalanem na czele. W 1984 roku rozpoczęła ona na południowym wschodzie walkę zbrojną o niepodległe socjalistyczne państwo Kurdystan. 16 lutego 1998 roku turecki wywiad pojmał w Kenii Abdullaha Öcalana, przywódcę PKK, i przewiózł go do Turcji. Następnie PKK ogłosiła jednostronne zawieszenie broni, które zostało zerwane dopiero w 2004 roku.

Za rządów Bülenta Ecevita (1999–2002) rozpoczęły się kompleksowe reformy prawa cywilnego, które wzmocniły prawa człowieka i wolności (np. prawo do zgromadzeń i demonstracji). Między innymi zniesiono karę śmierci, zakazano tortur i wzmocniono swobody kulturalne ludności kurdyjskiej. Reformy te były kontynuowane za rządów AKP (od 2001 roku). Od tego czasu dozwolone są m.in. używanie dialektów kurdyjskich, nauka języka kurdyjskiego oraz kurdyjskie kanały radiowe i telewizyjne. Również państwowy nadawca TRT 3 emituje programy po arabsku, w języku zazaki, kurmandżi, bośniackim i innych.

15 listopada 2003 i 20 listopada 2003 roku komórka Al-Kaidy przeprowadziła w Stambule kilka zamachów bombowych. Celami zamachów, w których zginęło 60 osób, były dwie synagogi, konsulat brytyjski i oddział brytyjskiego banku HSBC. Od 2004 roku walki między tureckimi siłami zbrojnymi a podziemną organizacją PKK ponownie się rozgorzały, a w latach 2005 i 2007 jeszcze bardziej się nasiliły. Podczas wizyty w Diyarbakırze 12 sierpnia 2005 roku ówczesny premier Erdoğan określił problemy na wschodzie jako specyficznie „kurdyjski problem” (kürt sorunu). Po raz pierwszy w historii Turcji uznano specyficznie kurdyjski charakter konfliktu na wschodzie Turcji. Do 2007 roku w zamachach i walkach między wojskiem tureckim a PKK zginęło 40 000 osób.

Po 40 latach starań Turcja 3 października 2005 roku doprowadziła do rozpoczęcia negocjacji akcesyjnych z Unią Europejską. Oprócz kryteriów gospodarczych i zobowiązań politycznych w centrum uwagi znajdują się także wymagania UE dotyczące demokracji, praworządności i praw człowieka, ochrony mniejszości w Turcji oraz poprawy stosunków z państwami sąsiednimi.[61] W referendum we wrześniu 2010 roku tureckie społeczeństwo opowiedziało się za kompleksowymi zmianami konstytucji. Szereg nowych regulacji ma dostosować turecką konstytucję do norm prawnych Unii Europejskiej.[62] UE oświadczyła jednak, że za islamsko-konserwatywnego rządu AKP Erdoğana nie nastąpił postęp w zakresie praw podstawowych, lecz zamiast tego ogranicza się wolność słowa, a sądy nie orzekają bezstronnie.[63]

15/16 lipca 2016 roku doszło do próby zamachu stanu, a następnie do ostrych środków zaradczych ze strony rządu. Kolejny rok upłynął pod znakiem sporów wokół referendum w Turcji w kwietniu 2017 roku.