UNESCO-werelderfgoed in Turkije

UNESCO-werelderfgoedlocaties in Turkije – klik & genummerd

De kaart is bovenaan zichtbaar. Klik op een locatie → deze verschijnt hieronder in de genummerde lijst.

Kaart wordt geladen...

(nog geen selectie)

0 geselecteerd

• Ani: vergeten Armenië
• Aphrodisias: stad van de liefde
• Aslantepe: de leeuwenheuvel
• Bursa en Cumalıkızık: Ottomaanse kracht
• Çatalhöyük: stenen uit de steentijd
• Divriği: kleine stad met grote moskee
• Diyarbakır: gehavende trots van de Koerden
• Efeze: de grote speler aan de Egeïsche Zee
• Göbekli Tepe: meer dan 12.000 jaar op de buik
• Gordion: de Frygische hoofdstad
• Hattuşa: stad van de 1000 goden
• De moskeeën met houten zuilen van middeleeuws Anatolië
• İstanbul: historische gebieden van İstanbul
• Nationaal park Göreme: maanlandschap Cappadocië
• Nemrut Dağı: de berg roept
• Pamukkale: het wonder van de witte terrassen
• Pergamon: met de kabelbaan naar de koningsstad
• Safranbolu: vakwerkidylle in het Pontisch Gebergte
• Selimiyemoskee in Edirne: Sinans meesterwerk
• Troje: Schliemanns slagveld
• Xanthos: sarcofagen op duizelingwekkende hoogte

Historische gebieden van İstanbul

Tot het 7,66 km² grote werelderfgoed behoren vier gebieden:

het Archeologisch Park aan de oostpunt van de oude stad (met het Topkapıpaleis en de Hagia Sophia),

de wijk Süleymaniye met de Süleymaniyemoskee (gebouwd 1550–57; een werk van de architect Sinan (hij ontwierp ook de Selimiyemoskee in Edirne, zie hieronder.),

de wijk Zeyrek (met de Zeyrekmoskee),

de 20 km lange Theodosiaanse landmuur in het westen van de oude stad van İstanbul.

Website: https://istanbul-tourist-information.com/

Nr. 356 (http://whc.unesco.org/en/list/356)

Jaar: 1985

Criteria: i, ii, iii, iv

Istanbul ligt strategisch gunstig op het Bosporusschiereiland tussen de Balkan en Anatolië, de Zwarte Zee en de Middellandse Zee. Het was achtereenvolgens de hoofdstad van het Oost-Romeinse Rijk en van het Ottomaanse Rijk en is al meer dan 2.000 jaar verbonden met belangrijke gebeurtenissen in de politieke geschiedenis, de religiegeschiedenis en de kunstgeschiedenis. De stad ligt op een schiereiland dat in het noorden wordt omgeven door de Gouden Hoorn (Haliç), een natuurlijke haven, in het oosten door de Bosporus en in het zuiden door de Zee van Marmara. Het historische schiereiland waarop het vroegere Byzantium en Constantinopel zich ontwikkelden, was omgeven door oude muren die oorspronkelijk in het begin van de vijfde eeuw door Theodosius werden gebouwd.

De uitzonderlijke universele waarde van Istanbul ligt in de unieke integratie van architectonische meesterwerken die de ontmoeting van Europa en Azië door vele eeuwen heen weerspiegelen, en in zijn onvergelijkbare skyline, gevormd door het creatieve genie van Byzantijnse en Ottomaanse architecten.

De onmiskenbare en karakteristieke skyline van Istanbul werd door vele eeuwen heen opgebouwd en omvat de Hagia Sophia, waarvan de enorme koepel het architectonische en decoratieve meesterschap van de 6e eeuw weerspiegelt, het Fatihcomplex en het Topkapıpaleis uit de 15e eeuw – dat tot in de 19e eeuw voortdurend werd uitgebreid –, de Süleymaniye- en Şehzademoskee, werken van hoofdarchitect Sinan die het hoogtepunt van de Ottomaanse architectuur in de 16e eeuw weerspiegelen, de Blauwe Moskee uit de 17e eeuw en de slanke minaretten van de Nieuwe Moskee bij de haven, die in 1664 werd voltooid.

De vier gebieden van het goed zijn het Archeologisch Park op de punt van het historische schiereiland; de wijk Süleymaniye met het Süleymaniye-moskeecomplex, de bazaars en de inheemse bebouwing eromheen; het woongebied Zeyrek rond de Zeyrekmoskee (de vroegere Pantokratorkerk) en het gebied aan weerszijden van de Theodosiaanse landmuren met resten van het vroegere Blachernaepaleis. Deze gebieden tonen architectonische verworvenheden uit opeenvolgende keizerlijke perioden, waaronder de Blauwe Moskee uit de 17e eeuw, de Sokollu Mehmet Paşamoskee, het complex van de Şehzademoskee uit de 16e eeuw, het Topkapıpaleis uit de 15e eeuw, de Hippodroom van Constantijn, het aquaduct van Valens, de Justiniaanse kerken Hagia Sophia en Sint-Irene, de Küçük Ayasofyamoskee (de vroegere kerk van de heiligen Sergius en Bacchus), het Pantokratorklooster, dat onder Johannes II Komnenos door keizerin Irene werd gesticht; de vroegere Verlosserskerk van Chora met haar mozaïeken en schilderingen uit de 14e en 15e eeuw; en vele andere uitzonderlijke voorbeelden van verschillende gebouwtypen, waaronder baden, cisternes en graven.

Criterium (i): De historische gebieden van Istanbul omvatten monumenten die gelden als unieke architectonische meesterwerken uit de Byzantijnse en Ottomaanse tijd, zoals de Hagia Sophia, die in 532–537 werd ontworpen door Anthemios van Tralles en Isidoros van Milete, en het Süleymaniye-moskeecomplex, dat in 1550–1557 werd ontworpen door de architect Sinan.

Criterium (ii): In de loop van de geschiedenis hebben de monumenten in Istanbul aanzienlijke invloed uitgeoefend op de ontwikkeling van de architectuur, de monumentale kunsten en de ruimtelijke ordening, zowel in Europa als in het Midden-Oosten. Zo was de 6.650 meter lange aarden muur van Theodosius II met zijn tweede verdedigingslinie, die in 447 werd gebouwd, een van de belangrijkste referenties voor militaire architectuur; de Hagia Sophia werd het voorbeeld voor een hele familie van kerken en later moskeeën, en de mozaïeken van de paleizen en kerken van Constantinopel beïnvloedden zowel de oosterse als de westerse kunst.

Criterium (iii): Istanbul is een uniek getuigenis van de Byzantijnse en Ottomaanse beschaving door zijn grote aantal hoogwaardige voorbeelden van een breed scala aan gebouwtypen, sommige met bijbehorende kunstwerken. Daartoe behoren vestingen, kerken en paleizen met mozaïeken en fresco's, monumentale cisternes, graven, moskeeën, religieuze scholen en badhuizen. De volkse huizen rond belangrijke religieuze monumenten in de wijken Süleymaniye en Zeyrek leveren uitzonderlijk bewijs voor het laat-Ottomaanse stedelijke patroon.

Criterium (iv): De stad is een uitzonderlijke verzameling monumenten, architectonische en technische ensembles die zeer belangrijke fasen van de menselijke geschiedenis illustreren. Met name het Topkapıpaleis en het complex van de Süleymaniyemoskee met zijn karavanserai, madrasa, medische faculteit, bibliotheek, badhuis, hospitium en keizerlijke graven zijn uitstekende voorbeelden van ensembles van paleizen en religieuze complexen uit de Ottomaanse tijd.

De historische gebieden van Istanbul omvatten de sleutelkenmerken die de uitzonderlijke universele waarde van Istanbul overbrengen, namelijk de delen van de stad die in de 19e en 20e eeuw gespaard waren gebleven van grotere veranderingen en verslechteringen en die op het moment van inschrijving al door nationale wetten werden beschermd.

De volkse houten huizen in de wijken Süleymaniye en Zeyrek werden op het moment van inschrijving als bedreigd aangemerkt. Ondanks het gevaar van druk tot verandering zijn sindsdien veel inspanningen geleverd om de houten constructies binnen het terrein te behouden en te versterken. Veranderingen in de sociale structuur binnen het gebied hebben ook invloed gehad op het gebruik van deze constructies. Het stedelijke weefsel wordt bedreigd door gebrekkig onderhoud en druk tot verandering. Het stadsbestuur probeert het gebied te saneren om de vervallen delen nieuw leven in te blazen. De revitalisering van de wijken Süleymaniye en Zeyrek is een langdurig project dat een lang en zorgvuldig proces van reiniging, conservering en restauratie vereist. Het Süleymaniyecomplex heeft zijn structurele en architectonische integriteit behouden, afgezien van enkele kleine wijzigingen in het commerciële deel van het complex. De Zeyrekmoskee, oorspronkelijk de Pantokratorkerk, werd door meerdere aardbevingen getroffen.

De integriteit van de belangrijkste monumenten en archeologische overblijfselen in de vier historische gebieden is grotendeels intact, maar ze worden bedreigd door het ontbreken van een beheerplan. Met het beheerplan, dat zich in de goedkeuringsprocedure bij de bevoegde instantie bevindt, moeten alle problemen worden aangepakt en de problemen binnen het terrein stap voor stap worden opgelost.

De omgeving van de historische gebieden van Istanbul en het markante silhouet van de stad worden bedreigd door ontwikkeling.

Het vermogen van de monumenten en de inheemse huizen om de uitzonderlijke universele waarde van de historische gebieden van Istanbul waarheidsgetrouw uit te drukken, is sinds de inschrijving wat betreft hun ontwerp en materialen in zekere mate aangetast. De conserverings- en restauratiewerkzaamheden in de omgeving van het historische schiereiland worden geleid en gevolgd door de centrale en lokale overheden en nieuw opgerichte instellingen, met de financiële middelen die door de wetswijzigingen beschikbaar zijn gesteld.

De ligging en de markante skyline van het historische schiereiland blijven de uitzonderlijke universele waarde van het goed tot uitdrukking brengen. Het vermogen van de bredere maritieme omgeving om dit te blijven doen, hangt er echter van af dat de ontwikkeling het uitzicht op de skyline niet aantast.

De historische gebieden van Istanbul zijn wettelijk beschermd door nationale natuurbeschermingswetten. Er zijn geen specifieke planningswetten ter bescherming van werelderfgoedlocaties. De beheerstructuur voor de bescherming en het behoud van de goederen omvat de gezamenlijke verantwoordelijkheden van de nationale regering (ministerie van Cultuur en Toerisme, directoraat-generaal voor Cultureel Erfgoed en Musea, directoraat-generaal van de Pious Foundation), het lokale bestuur en verschillende overheidsinstellingen. Voor fysieke ingrepen en functionele wijzigingen aan geregistreerde gebouwen en natuurbeschermingsgebieden moet de goedkeuring van de natuurbeschermingsraad worden verkregen.

Het Site Management Directorate voor culturele en natuurlijke locaties van Istanbul werd in 2006 binnen het stadsbestuur van Istanbul opgericht om de processen van beheerplanning voor de werelderfgoedlocaties van Istanbul te coördineren. Het werk van het directoraat wordt ondersteund door een adviesraad en een coördinatie- en toezichtsorgaan. Daarnaast werd een sitemanager benoemd. Bovendien werd bij het ministerie van Cultuur en Toerisme een afdeling opgericht die de beheerkwesties van de werelderfgoedlocaties in Turkije coördineert en met de bevoegde instanties samenwerkt bij de uitvoering van het Werelderfgoedverdrag en de operationele richtlijnen.

De eerste behoudsplannen voor Zeyrek, Süleymaniye en de landmuren werden in 1979 en 1981 opgesteld en goedgekeurd. Een nieuw behoudsplan, dat de werelderfgoedlocaties omvat, werd door de raad van het stadsbestuur van Istanbul goedgekeurd en ter goedkeuring voorgelegd aan de behoudsraad. De indrukwekkende skyline van het historische schiereiland met het Topkapıpaleis, de Hagia Sophia en Süleymaniye wordt door planningsmaatregelen bewaard. De wettelijke bescherming en de beheerstructuren zijn toereikend om het juiste behoud van de locaties te waarborgen. De nationale regering heeft in het kader van de campagne „Culturele Hoofdstad van Europa“ grote middelen beschikbaar gesteld voor restauratie- en behoudsprojecten binnen de locatie, naast de jaarbudgetten van het ministerie van Cultuur en Toerisme, het bijzondere provinciebestuur van Istanbul, het directoraat-generaal van de Pious Foundation en het lokale bestuur.

In de historische gebieden is het een delicate kwestie om een evenwicht te vinden tussen verandering en behoud. Het beheerplan, dat momenteel in samenwerking met alle betrokkenen en in overeenstemming met de desbetreffende wetten wordt uitgewerkt, zal zich met dit onderwerp bezighouden. Het zal het verkeers- en vervoersplan voor de stad, de strategie voor stadsvernieuwing en het toerismebeheer behandelen en een passend kader bieden om ervoor te zorgen dat bouw- en infrastructuurprojecten de uitzonderlijke universele waarde van het goed respecteren. Het zal ook richtlijnen bevatten voor het behoud, normen voor restauratie en sanering, beheerverantwoordelijkheden, toegankelijkheid, bezoekersbeheer, richtlijnen om de beleving van de plek te vergroten en de kwaliteit van het dagelijks leven te verbeteren, risicobeheer, bewustmaking en opleiding.

• Korte samenvatting
• Integriteit
• Authenticiteit
• Eisen voor bescherming en beheer

Aphrodisias

De tetrapylon in Aphrodisias. Het toegangsgebouw tot het tempeldistrict van Aphrodite werd onder keizer Hadrianus gebouwd

De ruïnes van de antieke stad Aphrodisias liggen in het zuidwesten van Turkije. Bewaard gebleven zijn o.a. een theater, een stadion en tempels, bijv. de tempel van Aphrodite of het Sebasteion. De nabijgelegen marmergroeven leidden tot de oprichting van een belangrijke beeldhouwersschool. Website: https://turkishmuseums.com/museums?l=4&s=Aphrodisias

Nr. 1519 (http://whc.unesco.org/en/list/1519)

Jaar: 2017

Criteria: ii, iii, iv, vi

Aphrodisias ligt in het zuidwesten van Turkije, in de vruchtbare vallei van de rivier de Morsynus, in de antieke regio Carië. Het seriële goed bestaat uit twee componenten. De eerste component omvat de archeologische vindplaats van Aphrodisias langs de stadsmuren die de stad omgeven; de tweede component omvat de marmergroeven ten noordoosten van de stad. Aphrodisias werd in het begin van de 2e eeuw v.Chr. als stadstaat gesticht. Een orthogonaal stratenpatroon bepaalt het patroon van de stad; slechts enkele gebouwen, zoals de tempel van de godin Aphrodite, zijn niet op het raster gericht. Omdat de stad een nauwe belangstelling voor de godin Aphrodite deelde met Sulla, Julius Caesar en keizer Augustus, ontwikkelde Aphrodisias een nauwe band met Rome. Het kreeg van de Romeinse senaat een bevoorrechte „belastingvrije“ politieke status en ontwikkelde tijdens de keizertijd een sterke artistieke, beeldhouwkundige traditie. Tijdens de Romeinse heerschappij werden veel kunstig versierde gebouwen opgericht, allemaal vervaardigd uit lokaal marmer.

De cultus van Aphrodite was de belangrijkste cultus van Aphrodisias. Het heiligdom van Aphrodisias had een onmiskenbaar cultusbeeld van Aphrodite dat de identiteit van de stad bepaalde. De Aphrodite van Aphrodisias verenigde aspecten van een lokale Anatolische, archaïsche vruchtbaarheidsgodin met die van de Helleense Aphrodite, de godin van de liefde en de schoonheid. Dit karakteristieke beeld werd van Anatolië tot over de Middellandse Zee gevonden, van de stad Rome tot de Levant. De betekenis van de Aphrodite van Aphrodisias bleef bestaan tot ver na de officiële keizerlijke aanvaarding van het christendom; de tempel werd pas rond 500 n.Chr. een kerk.

De nabijheid van de marmergroeven bij de stad was een hoofdreden dat Aphrodisias een vooraanstaand productiecentrum voor hoogwaardige marmeren beeldhouwwerken werd. Beeldhouwers uit de stad waren in het hele Romeinse Rijk beroemd. Ze stonden bekend om hun virtuoze portretbeeldhouwkunst, godenbeelden en Dionysische figuren in hellenistische stijl. In de late oudheid (4e-6e eeuw n.Chr.) waren de beeldhouwers van Aphrodisias zeer gevraagd voor marmeren portretbustes en beelden van keizers, gouverneurs en filosofen in de grote centra van het rijk – bijvoorbeeld in Sardes, Stratonikeia, Laodicea, Constantinopel en Rome. In deze periode waren zij de beste marmerbeeldhouwers van hun tijd. De gebruikte technieken, de kwaliteit van het lokale artistieke ontwerp en de vervaardiging van geavanceerde portretbeeldhouwwerken gaven Aphrodisias een unieke plaats in de Romeinse wereld.

Een ander belangrijk aspect van Aphrodisias was zijn kosmopolitische sociale structuur (Grieks, Romeins, Carisch, heidens, joods, christelijk), die uitvoerig wordt beschreven in de 2.000 bewaard gebleven inscripties van de vindplaats.

Criterium (ii): De uitzonderlijke productie van marmeren beeldhouwwerken in Aphrodisias verbindt lokale, Griekse en Romeinse tradities, thema's en iconografie. Ze is in de hele stad zichtbaar in een indrukwekkende verscheidenheid aan vormen, van grote versierde architectuurblokken via levensgrote beelden tot kleine draagbare votieffiguren. De nabijheid van goede groeven met zowel zuiver wit als grijs marmer was een sterke katalysator voor de snelle ontwikkeling van de stad tot een bekend centrum voor marmerbewerking en marmerbeeldhouwers. De vaardigheden van de beeldhouwers van Aphrodisias waren gevraagd in de regio Rome, waar enkele van de mooiste bewaard gebleven werken – bijvoorbeeld uit de villa van Hadrianus in Tivoli – signaturen van beeldhouwers uit Aphrodisias dragen. Deze beeldhouwers waren tussen de 1e en 5e eeuw n.Chr. belangrijke deelnemers aan de kunstmarkt van het rijk.

Criterium (iii): Aphrodisias neemt in het onderzoek naar de beeldhouwkunst van de Romeinse wereld een vooraanstaande plaats in. Zijn groeven en beeldhouwwerkplaatsen maakten het tot een belangrijk kunstcentrum, beroemd om de creativiteit en het technische kunnen van zijn beeldhouwers. Aphrodisias bezit een van de weinige bekende en systematisch opgegraven beeldhouwwerkplaatsen van het Romeinse Rijk, die een vollediger begrip biedt van de vervaardiging van marmeren beeldhouwwerken dan welke andere plaats in de Romeinse wereld ook.

Criterium (iv): Aphrodisias is een uitzonderlijk voorbeeld van de gebouwde omgeving van een Grieks-Romeinse stad in het binnenland van Klein-Azië. Verschillende van zijn monumentale marmeren gebouwen vertonen unieke architectonische en vormgevingskenmerken. Het Sebasteion, een kunstig cultuscomplex voor de verering van Augustus en de Julisch-Claudische keizers, vormt een onmiskenbare integratie van hellenistische, Romeinse en Aphrodisische artistieke tradities. De „archiefmuur“ in het theater is een goed bewaarde verzameling officiële keizerlijke documenten over de status van de stad onder het keizerrijk. Het theater beschikt ook over een vroeg voorbeeld van een toneelgebouw met een aediculagevel. Het stadion heeft een ongewone architectonische vorm met twee gebogen uiteinden, bekend als „amfitheater“, en is het best bewaarde voorbeeld van dit type in de antieke wereld. De omvorming van de Aphroditetempel tot een kathedraal rond 500 n.Chr. is in haar technische en transformerende werking uniek onder de omvormingen van tempels tot kerken. De tetrapylon, de opvallende ingang naar het buitenste heiligdom van Aphrodite, is bewaard gebleven met zijn kunstige en voortreffelijk gebeeldhouwde architectonische ornamentiek.

Criterium (vi): Aphrodisias was in de oudheid beroemd als cultuscentrum van een versie van Aphrodite die aspecten van een archaïsche Anatolische vruchtbaarheidsgodin verenigt met die van de Helleense godin van de liefde en de schoonheid. De Aphrodite van Aphrodisias verschijnt in marmeren beelden van de vindplaats Aphrodisias en van vele andere plaatsen rond de Middellandse Zee. Deze verspreiding van het cultusbeeld is een sterk bewijs voor de regionale en bovenregionale betekenis van de cultus.

Het goed omvat alle elementen die nodig zijn om zijn waarden tot uitdrukking te brengen, en heeft sinds de oudheid noch geleden onder belangrijke geomorfologische veranderingen noch onder intensieve menselijke bewoning. De grenzen van het goed waarborgen een volledige weergave van de kenmerken die de uitzonderlijke universele waarde van zowel de stad als de marmergroeven overbrengen. Het goed werd wettelijk onder toezicht van de staat geplaatst en in het kader van de behouds- en beheerplannen werden passende richtlijnen en maatregelen voorgesteld om de integriteit van de locatie te behouden.

De authenticiteit van het seriële goed wordt aangetoond door zijn groeven, monumenten en beeldhouwwerken, ongeveer 2.000 bewaard gebleven inscripties, een uitvoerig onderzochte geschiedenis en een omvangrijke hoeveelheid gepubliceerd onderzoek. De conserverings- en restauratiewerkzaamheden in Aphrodisias werden uitgevoerd in overeenstemming met het Handvest van Venetië, met respect voor de oorspronkelijke ontwerpen en bouwmaterialen. Het landschap rond Aphrodisias werd noch aan moderne ontwikkeling noch aan massatoerisme blootgesteld.

De wettelijke bescherming van het goed wordt sinds 1978 voor de antieke stad en sinds 1981 voor de groeven gewaarborgd door de Wet nr. 2863 op het behoud van cultureel en natuurlijk erfgoed. Door besluit nr. 5580 van de regionale natuurbeschermingsraad van Aydın in 2016 werd de wettelijke bescherming voor de groeven versterkt. De wettelijke bescherming zou moeten worden uitgebreid tot de gehele bufferzone. De patrouilles van de plaatselijke gendarmerie zouden moeten worden uitgebreid tot zowel de groeve als de bufferzone.

Het ministerie van Cultuur en Toerisme met zijn centrale en lokale afdelingen en het opgravingsteam zijn de hoofdverantwoordelijken voor het behoud, de bescherming, de bevordering en het beheer van de locatie. De integratie van de plaatselijke gemeenschap in het beheersysteem van het goed moet worden versterkt.

De archeologische vindplaats wordt opgegraven, onderzocht en in stand gehouden door het jaarlijks door de regering gemachtigde opgravingsteam, en het werk ervan wordt regelmatig door het ministerie van Cultuur en Toerisme gecontroleerd.

Een behoudsplan voor het stadsdeel werd opgesteld en in 2002 door de regionale behoudsraad van Aydın goedgekeurd. Er zou een volledige 3D-inventarisatie van de groevewanden moeten worden uitgevoerd om een basisregistratie van hun toestand op te stellen. Er is behoefte aan het formuleren en toepassen van monitoringindicatoren voor het groevedeel en aan het uitvoeren van herstelmaatregelen.

Het beheerplan voor Aphrodisias, dat onder toezicht van het ministerie van Cultuur en Toerisme met steun van de Geyre-stichting werd opgesteld, werd op 17 september 2013 goedgekeurd en de uitvoering ervan wordt gecontroleerd door de adviesraad en het toezichts- en coördinatiecomité, evenals door de door het ministerie van Cultuur en Toerisme benoemde locatiebeheerder. Zowel de behouds- als de beheerplannen zouden moeten worden bijgewerkt om de omvang van het goed op het moment van inschrijving weer te geven.

Overstromingen in de winter en bosbranden in de zomer zijn de grootste natuurlijke risico's voor het goed. Ter voorkoming van overstromingen zou binnen de ommuurde stad snel een afwateringsplan moeten worden uitgevoerd.

Daarnaast zouden een brandbestrijdingsplan en opleidingen in brandbestrijding moeten worden ontwikkeld. Tijdens de brandbestrijding zouden mobiele watertanks in de stad moeten worden geplaatst.

• Korte samenvatting
• Integriteit
• Authenticiteit
• Eisen voor bescherming en beheer

Archeologische vindplaats Ani

Ani was in de 10e eeuw de hoofdstad van Armenië met meer dan 100.000 inwoners. Bewaard gebleven zijn o.a. de ruïnes van enkele kerken en de stadsmuur. Website: https://turkishmuseums.com/museum/detail/2108-kars-archaeological-site-of-ani/2108/4

Nr. 1518 (http://whc.unesco.org/en/list/1518)

Jaar: 2016

Criteria: ii, iii, iv

Archeologische vindplaats Ani UNESCO-werelderfgoed Kars Turkije

Arslan Tepe

De archeologische opgravingsplaats Arslan Tepe („leeuwenheuvel“) ligt bij de stad Malatya (640.000 inw.) in Oost-Anatolië. Hier bevond zich sinds 6.000 v.Chr. een nederzetting, ten slotte de hoofdstad van het Hettitische rijk Melid. De grafvondsten, bijv. beeldhouwwerken van de Leeuwenpoort, zijn tentoongesteld in musea in Ankara en in Malatay. Website: https://turkishmuseums.com/museum/detail/2142-malatya-arslantepe-archaeological-site-and-open-air-museum/2142/4

Nr. 1622 (http://whc.unesco.org/en/list/1622)

Jaar: 2021

Criteria: ii, iii, vi

Bursa en Cumalıkızık: de bakermat van het Ottomaanse Rijk

De grote stad Bursa (3,1 mln. inw.) geldt als de bakermat van het Ottomaanse Rijk. Tot de zeven locaties in Bursa behoren o.a. vier moskeecomplexen (Orhan-, Hüdavendigar- en Muradiyemoskee en de Groene Moskee), een badhuis en het mausoleum van Osman Gazi met het graf van Osman I (1258–1324 of 1326), de stichter van het naar hem genoemde Ottomaanse Rijk.

Het dorp Cumalıkızık (ca. 8 km ten oosten van Bursa) zou de indruk van een Ottomaans dorp moeten geven.

Website: https://turkishmuseums.com/museums?l=4&s=bursa

Nr. 1452 (http://whc.unesco.org/en/list/1452)

Jaar: 2014

Criteria: i, ii, iii, iv, vi

Het werelderfgoed bestaat uit acht locaties in Bursa en Cumalıkızık.

Neolithische vindplaats Çatalhöyük

«Çatalhöyük was een van de allereerste proto-stedelijke gemeenschappen ter wereld, en zijn inwoners ervoeren wat het betekent wanneer veel mensen zich gedurende langere tijd op één plek verzamelen.»

Ca. 40 km ten zuidoosten van de Anatolische stad Konya (inw.) liggen de ruïnes van de neolithische nederzetting Çatalhöyük op twee heuvels. Een van de oudst bekende nederzettingen is Çatalhöyük in het huidige Turkije. De nederzetting ontstond ongeveer 9500 jaar geleden in het zuiden van Anatolië en beleefde haar bloeitijd zo'n 1000 jaar later, van ongeveer 6700 tot 6500 v.Chr. Destijds drongen zich op een oppervlakte van ongeveer 13 hectare – dat komt overeen met een vierkant met zijden van 360 meter – soms tot 3500 mensen met dieren samen in de steentijdstad. Sommige onderzoekers gaan zelfs uit van 8000 bewoners. Later nam de bevolking sterk af en rond 5950 v.Chr. werd de nederzetting verlaten.

De foto hierboven toont een deel van de opgravingsplaats dat sinds 2008 door een beschermende overkapping is bedekt.

De vondsten zijn tentoongesteld in een klein museum ter plaatse en vooral in het Museum van Anatolische Beschavingen in Ankara. Website: http://www.catalhoyuk.com/

Nr. 1405 (http://whc.unesco.org/en/list/1405)

Jaar: 2012

Criteria: ii, iv

Grote Moskee en ziekenhuis van Divriği

De stad Divriği (10.600 inw.) ligt in Centraal-Anatolië. In het oosten van de stad staat een rechthoekig gebouwencomplex (gebouwd rond 1228/29): het noordelijke deel wordt ingenomen door de Grote Moskee, het zuidelijke deel door het voormalige ziekenhuis. Uitzonderlijk zijn het steenhouwwerk van de portalen en het houtsnijwerk van de kansel (minbar; rond 1240).

Website: http://www.divrigiulucamii.com/en/

Nr. 358 (http://whc.unesco.org/en/list/358)

Jaar: 1985

Criteria: i, iv

De Grote Moskee en het ziekenhuis van Divriği liggen op de hellingen onder de burcht van Divriği in de provincie Sivas in het oostelijke centrum van Turkije en zijn een opmerkelijk gebouw dat een monumentale zuilenmoskee verbindt met een ziekenhuis van twee verdiepingen met grafkamer. De moskee werd gesticht door de emir van de Mengücekiden Ahmed Shah na de overwinning van de Seltsjoeken op het Byzantijnse leger in de slag bij Malazgirt in 1071. Van buitenaf wordt de moskee gedomineerd door de zeshoekige koepel met puntdak boven haar mihrab (gebedsnis), een koepel boven het wasbekken in het midden van de gebedszaal en kunstig gebeeldhouwde monumentale stenen portalen in het noorden en westen. Binnen vormen vier rijen van vier pijlers vijf beuken, die worden overdekt door een veelheid aan kunstig gebeeldhouwde stenen gewelven. Het aangrenzende ziekenhuis, de Darush-shifa, werd gesticht door Turan Melek, de vrouw van Ahmet Shah, en in 1228-1229 ontworpen door de architect Hurrem Shah. Men betreedt het via een monumentaal, kunstig gebeeldhouwd stenen portaal in het westen, dat leidt naar een atrium van dubbele hoogte, bestaande uit vier massieve pijlers die een koepel met een oculus boven een centraal bekken dragen, waaromheen de ziekenkamers zijn gerangschikt.

De hoogontwikkelde techniek van de gewelfbouw en een creatieve, weelderige vorm van decoratieve beeldhouwkunst – met name aan de drie deuropeningen, in contrast met de onversierde muren binnen – zijn de unieke kenmerken van dit meesterwerk van de islamitische architectuur. De verscheidenheid van de gebeeldhouwde decoratie wijst erop dat deze door verschillende groepen ambachtslieden werd uitgevoerd. Het belangrijkste kenmerk van de in de portalen getoonde ontwerpen is hun uniciteit: elk onderscheidt zich van andere decoraties. Naast de portalen werden alle basementen, schachten en kapitelen van de zuilen en het binnenoppervlak van de koepel en de gewelven in een onmiskenbare en unieke stijl gedecoreerd. Er bestaan geen andere voorbeelden van de driedimensionale en ingewikkelde geometrische stijlen en vloeiende plantenfiguren. De gewelven van de ziekenzaal zijn in hun wetenschappelijke prestatie vergelijkbaar met die van de gebedsruimte van de moskee en vertonen dezelfde prachtige eenheid als de Grote Moskee.

Criterium (i): Dit cultuurgoed is een unieke artistieke prestatie en vormt op zichzelf een van de mooiste bouwwerken van de islamitische architectuur.

Criterium (iv): De Divriğimoskee is een uitzonderlijk voorbeeld van een Seltsjoekse moskee in Anatolië, omdat ze geen binnenplaats, geen zuilengangen en geen open wasbekken heeft, maar alle religieuze functies in een gesloten ruimte organiseert, wat mogelijk te maken heeft met het barre klimaat. Het aangrenzende ziekenhuis is een liefdadige stichting en maakt een toch al uitzonderlijk ensemble dankzij een vorstelijk bevel nog interessanter.

De Grote Moskee en het ziekenhuis van Divriği zijn intact en behouden de sleutelkenmerken die een uitzonderlijke universele waarde vertonen. De stenen ornamenten zijn gevoelig voor de invloed van atmosfeer, vocht en zout, en het gebouw is gevoelig voor afwateringsproblemen. Ook de omgeving van het complex is gevoelig voor de invloed van de omliggende bebouwing.

In het kader van de lopende onteigeningsprocedures voor particulier eigendom in de directe omgeving van de Grote Moskee en het ziekenhuis van Divriği, die in 2009 door de gouverneur van Sivas werden ingeleid, werden verschillende gebouwen afgebroken om de invloed van de omliggende bebouwing op de historische omgeving tot een minimum te beperken. Daarnaast zal na afronding van de tweede fase van het onteigeningsprogramma een landschapsproject beginnen voor de aanleg van wandelpaden en bezoekersvoorzieningen.

Het complex van de Grote Moskee en het ziekenhuis van Divriği werd meermaals gerestaureerd. Volgens inscripties werden tussen de 15e en 19e eeuw omvangrijke restauraties uitgevoerd. In de 20e eeuw werden werkzaamheden uitgevoerd om materiaalverval te voorkomen en statische problemen te verminderen. Het goed behoudt echter zijn authenticiteit wat betreft vorm, substantie, ontwerp en materialen.

De Grote Moskee en het ziekenhuis van Divriği zijn beschermd door de Wet nr. 2863 inzake de „Bescherming van culturele en natuurlijke goederen“. In het kader van deze wet werd het in 1989 door de monumentenraad van Kayseri geregistreerd als „monumentaal gebouw“. Daarnaast werd rond het goed een beschermingszone ingesteld om de mogelijke bebouwing in de nabijheid te beheersen. Door de bepalingen van de Wet nr. 2863 werd het „Comité voor monumentale gebouwen, Grote Moskee en ziekenhuis van Divriği“ opgericht om de behoudswerkzaamheden te ondersteunen en te leiden.

Het goed beschikt over een beheersysteem voor de bescherming en het behoud van de kenmerken, dat rekening houdt met de bedreigingen en kwetsbaarheden van het goed. Het goed werd onderworpen aan een programma voor gebouw- en constructieopmeting, waarbij de constructie en de toestand van het gebouw grondig worden onderzocht en beoordeeld. Het daaruit voortvloeiende analyserapport bevat uitgebreide informatie, waaronder mogelijke constructieproblemen, draagvermogens en bodemanalyses, en identificeert elementen die aandacht of herstel vereisen. De hierbij verkregen gegevens worden gebruikt voor de uitwerking van het versterkings- en saneringsproject van het gebouw en voor het regelmatige onderhoud ervan.

• Korte samenvatting
• Integriteit
• Authenticiteit
• Eisen voor bescherming en beheer

Vesting van Diyarbakır en cultuurlandschap van de Hevseltuinen

De Turkse grote stad Diyarbakır (1,75 mln. inw.) ligt in Zuidoost-Anatolië aan de westoever van de Tigris. De oude stad wordt omgeven door een 5,7 km lange stadsmuur met 82 torens (4e eeuw) en is in het noordoosten beschermd door de citadel. Het 7 km² grote cultuurlandschap van de Hevseltuinen strekt zich uit tussen de oude stad en de Tigris. Website: https://turkishmuseums.com/museums?l=4&s=Diyarbakir+

Nr. 1488 (http://whc.unesco.org/en/list/1488)

Jaar: 2015

Criteria: iv

UNESCO-werelderfgoed panorama van de stadsmuren en de Tigrisvlakte - Diyarbakır - Turkije

Efeze

Efeze was een van de grootste steden van het Romeinse Rijk. De ruïnes liggen ca. 70 km ten zuiden van Izmir. De gevel van de Bibliotheek van Celsus werd in 1970–78 herbouwd. De tempel van Artemis gold als een van de zeven wereldwonderen. Website: https://www.ephesus.us/ephesus/ephesus_unesco_list.htm

Nr. 1018 (http://whc.unesco.org/en/list/1018)

Jaar: 2015

Criteria: iii, iv, vi

Efeze Bibliotheek van Celsus UNESCO-werelderfgoed

Göbekli Tepe

De ca. 15 m hoge Göbekli Tepe („buikige heuvel“) ligt bij de grote stad Şanlıurfa (tot 1983: Urfa; 2,15 mln. inw.) aan de Turks-Syrische grens. Hier bevond zich een cirkelvormige cultusplaats (9.000 v.Chr.) van een samenleving die direct na de laatste ijstijd als een van de eerste ter wereld van de jacht overstapte op de landbouw. Website: https://www.dainst.org/projekt/-/project-display/21890

Nr. 1572 (http://whc.unesco.org/en/list/1572)

Jaar: 2018

Criteria: i, ii, iv

Ruïnes van Hattusa

Het werelderfgoed bestaat uit twee locaties bij de plaats Boğazkale (1.200 inw.) in de provincie Zwarte Zeeregio:

Hattuša was van de 17e–12e eeuw v.Chr. de hoofdstad van het Hettitische rijk. Delen van de 6,6 km lange stadsmuur werden gereconstrueerd (zie foto).

Yazılıkaya (2 km ten noordoosten van Hattusa) was een heiligdom van de Hettieten. Het gaat om rotskamers met talrijke reliëfs.

De spijkerschrifttabletten die men in Hattusa vond, behoren tot het UNESCO-Werelddocumentenerfgoed (zie hieronder). De Tsjech Friedrich Hrozny slaagde erin ze te ontcijferen. Het Hettitisch is als Indo-Europese taal o.a. verwant aan het Duits: bijv. betekent „watar“ water. Website:

https://goturkiye.com/blog/hattusa-the-ancient-capital-of-the-hittites

Nr. 377 (http://whc.unesco.org/en/list/377)

Jaar: 1986

Criteria: i, ii, iii, iv

Gereconstrueerd deel van de stadsmuur van Ḫattuša UNESCO-werelderfgoed

Moskeeën met houten zuilen van middeleeuws Anatoliëuinen van Hattusa

De seriële UNESCO-werelderfgoedlocatie bestaat uit vijf moskeeën in Anatolië. De buitenmuren zijn van steen; binnen dragen houten zuilen het vlakke plafond en de balkons. De houtconstructie is rijk gesneden. Een voorbeeld is de Mahmut Beymoskee (14e eeuw) in het dorp Kasaba.

Nr. 1694 (https://whc.unesco.org/en/list/1694)

Jaar: 2023

Criteria: ii, iv

Nationaal park Göreme en de rotsmonumenten van Cappadocië

In de loop van de vroegchristelijke bewoning van Cappadocië werden een groot aantal kerken, woningen en hele ondergrondse steden als rotsbouwwerken in het tufsteen van het landschap uitgehouwen.

Vervulde criteria voor werelderfgoed (cultuur en natuur): i., iii., v., vii.

Uitzonderlijke universele waarde

Het nationaal park Göreme en de rotslocaties van Cappadocië liggen op de Centraal-Anatolische hoogvlakte in een vulkanisch landschap dat door erosie een opeenvolging van bergruggen, dalen en pieken heeft gevormd, bekend als „feeënschoorstenen“ of hoodoos. Ze strekken zich uit over de regio tussen de steden Nevşehir, Ürgüp en Avanos, de locaties Karain, Karlık, Yeşilöz, Soğanlı en de ondergrondse steden Kaymaklı en Derinkuyu. Het gebied wordt in het zuiden en oosten begrensd door ketens van uitgedoofde vulkanen, met aan het ene uiteinde de Erciyes Dağ (3916 m) en aan het andere uiteinde de Hasan Dağ (3253 m). De dichtheid van zijn in de rots uitgehouwen cellen, kerken, grotdorpen en ondergrondse steden binnen de rotsformaties maakt het tot een van de indrukwekkendste en grootste grottencomplexen ter wereld. Hoewel het vanuit geologisch en etnologisch oogpunt interessant is, maakt de onvergelijkbare schoonheid van de decoratie van de christelijke heiligdommen Cappadocië tot een van de voornaamste voorbeelden van de post-iconoclastische Byzantijnse kunstperiode.

Aangenomen wordt dat de eerste tekenen van kloosterlijke activiteit in Cappadocië teruggaan tot de 4e eeuw, toen kleine kluizenaarsgemeenschappen, die de leer van Basilius de Grote, bisschop van Kayseri, volgden, in de rots uitgehouwen cellen begonnen te bewonen. In latere perioden begonnen zij zich, om Arabische invasies te weerstaan, te verenigen in grotdorpen of ondergrondse steden zoals Kaymakli of Derinkuyu, die als toevluchtsoorden dienden.

Het monnikendom in Cappadocië was al stevig gevestigd in de iconoclastische periode (725-842), zoals blijkt uit de decoratie van veel heiligdommen, die een strikt minimum aan symbolen bevatte (meestal gebeitelde of met tempera geschilderde kruisen). Na 842 werden in Cappadocië echter veel rotskerken uitgehouwen en rijk versierd met kleurrijke figuratieve schilderingen. Tot die in het Görmedal behoren Tokalı Kilise en El Nazar Kilise (10e eeuw), St. Barbara Kilise en Saklı Kilise (11e eeuw) en Elmalı Kilise en Karanlık Kilise (eind 12e – begin 13e eeuw).

Criterium (i): Door hun kwaliteit en dichtheid vormen de rotsheiligdommen van Cappadocië een unieke artistieke prestatie en bieden ze een onvervangbaar getuigenis van de post-iconoclastische Byzantijnse kunstperiode.

Criterium (iii): De rotswoningen, dorpen, kloosters en kerken bewaren het versteende beeld van een provincie van het Byzantijnse Rijk tussen de 4e eeuw en de komst van de Seltsjoeken (1071). Ze zijn dus de wezenlijke overblijfselen van een beschaving die is verdwenen.

Criterium (v): Cappadocië is een uitzonderlijk voorbeeld van een traditionele menselijke nederzetting die bedreigd is geraakt door de gecombineerde effecten van natuurlijke erosie en, meer recentelijk, het toerisme.

Criterium (vii): In een spectaculair landschap dat de krachten van de erosie op dramatische wijze laat zien, bieden het Görmedal en zijn omgeving een wereldwijd bekende en toegankelijke weergave van hoodoo-landvormen en andere erosieverschijnselen, die van grote schoonheid zijn en in wisselwerking staan met de culturele elementen van het landschap.

Het nationaal park Göreme en de rotslocaties van Cappadocië, die eeuwenlang intensief door de mens zijn gebruikt en veranderd, vormen een landschap van harmonie dat menselijke interactie en bewoning verbindt met dramatische natuurlijke landvormen. Enkele kegels en zuilen werden door aardbevingen beschadigd, maar dit wordt als een natuurlijk verschijnsel beschouwd. Overbelasting door toeristen en vandalisme werden gemeld en enkele onverenigbare constructies werden ingevoerd.

De erosieprocessen die de karakteristieke kegelvormige rotsstructuren hebben gevormd, zullen nieuwe feeënschoorstenen en rotszuilen blijven creëren. Door de snelheid van dit proces kunnen de natuurlijke waarden van het terrein echter nog steeds worden bedreigd door niet-duurzaam gebruik. De culturele kenmerken, waaronder de in de rotsen uitgehouwen kerken en verwante culturele structuren, worden hoofdzakelijk bedreigd door erosie en andere negatieve natuurlijke processen in combinatie met massatoerisme en ontwikkelingsdruk, en kunnen nooit worden vervangen. Bedreigingen Enkele van de door vroege geleerden zoals C. Texier, H.G. Rott en Guillaume de Jerphanion genoemde kerken bestaan niet meer.

Het goed voldoet aan de voorwaarden van authenticiteit, omdat zijn waarden en de kenmerken daarvan, met inbegrip van zijn historische omgeving, vorm, ontwerp, materiaal en bewerking, de in de inschrijvingscriteria erkende culturele en natuurlijke waarden op passende wijze weerspiegelen.

Gezien de technische moeilijkheden van het bouwen in deze regio, waar het erom gaat structuren uit de natuurlijke rots te houwen en architectuur te scheppen door materiaal te verwijderen in plaats van het tot de elementen van een gebouw samen te voegen, remden de onderliggende morfologische structuur en de moeilijkheden bij het hanteren van het materiaal de creatieve impulsen van de bouwers. Deze afhankelijkheid van menselijke inspanning van natuurlijke omstandigheden bleef door opeenvolgende perioden en beschavingen heen vrijwel onveranderd bestaan en beïnvloedde de culturele opvattingen en technische vaardigheden van elke volgende generatie.

Het werelderfgoed nationaal park Göreme en de rotslocaties van Cappadocië vallen onder de wettelijke bescherming volgens de Wet nr. 2863 op de bescherming van culturele en natuurlijke hulpbronnen en de Wet nr. 2873 op nationale parken. Het gehele gebied tussen de steden Nevşehir, Ürgüp en Avanos is volgens de Wet nr. 2873 als nationaal park aangewezen. Daarnaast werden natuurlijke, archeologische, stedelijke en gemengd archeologisch-natuurlijke beschermde gebieden, twee ondergrondse steden, vijf grotdorpen en meer dan 200 afzonderlijke rotskerken, waarvan sommige talrijke fresco's bevatten, volgens de Wet nr. 2863 ingeschreven in het register van onroerende monumenten en locaties.

De wettelijke bescherming, het beheer en het toezicht op het nationaal park Göreme en de rotslocaties van Cappadocië vallen onder de bevoegdheid van nationale en regionale overheidsinstanties. De regionale monumentenraden van Nevşehir en Kayseri zijn verantwoordelijk voor het bijhouden van het register van monumenten en locaties, met inbegrip van de uitvoering van alle taken in verband met de wettelijke bescherming van monumenten en beschermde gebouwen en de toestemming voor het uitvoeren van restauratiewerkzaamheden. Ze beoordelen ook de door de bevoegde nationale en/of lokale (d.w.z. gemeentelijke) instanties opgestelde regionale en monumentenplannen.

Studies voor de herziening en actualisering van het bestaande landgebruiks- en monumentenplan (langetermijnontwikkelingsplan voor het nationaal park Göreme) uit 1981 werden in 2003 afgerond. De belangrijkste voorgestelde planningsbesluiten waren dat natuurbeschermingsgebieden beschermd moeten worden zoals ze in 1976 werden aangewezen. Kleinere aanpassingen in de randgebieden van nederzettingen en ruimtelijke ontwikkelingen van steden in natuurbeschermingsgebieden zoals Göreme, Ortahisar, Çavuşin, Ürgüp en Mustafapaşa worden streng gecontroleerd. Met andere woorden stelt het plan voor de fysieke groei van deze steden te beperken tot nieuw ingerichte zones. Bij hotelontwikkeling wordt rekening gehouden met de vastgestelde grenzen voor de kamercapaciteit. Daarnaast wordt in het plan voorgesteld dat de lokale overheden de opdracht moeten krijgen de besluiten over landgebruik te herzien voor gebieden die in de bestemmingsplannen voor de ontwikkeling van het toerisme zijn gereserveerd.

De uitwerking van plannen voor de stedelijke en/of gemengd stedelijk-archeologische beschermde gebieden in de historische delen van Göreme is afgerond. Ze bevatten criteria voor de zonering en de regels en richtlijnen voor het onderhoud en de restauratie van beschermde gebouwen en andere gebouwen die niet geregistreerd zijn, maar zich in de historische zones bevinden. Soortgelijke planningsstudies voor de steden Ortahisar en Uçhisar liggen voor. Na voltooiing zal er een plan voor het stedelijke beschermde gebied in Ürgüp zijn. Alle relevante plannen worden voortdurend actueel gehouden.

Voor de ondergrondse steden Kaymaklı en Derinkuyu werden passende voorzieningen voltooid om het begrip van het werelderfgoed te verbeteren; voor Göreme en Paşabağı zijn ze nodig.

Door erosie bedreigde monumenten, waaronder de kerken El Nazar, Elmalı en Meryemana (Maagd Maria), werden aangemerkt als monumenten die met voorrang moeten worden behandeld. Speciale maatregelen voor hun bescherming, restauratie en onderhoud zijn op locatieniveau vereist.

Terwijl voor afzonderlijke locaties behoudsplannen en beschermingsmaatregelen bestaan, erkennen de hoofdverantwoordelijken voor het beheer van de locatie dat een geïntegreerd regionaal plan voor het cultuur- en toerismebeschermings- en ontwikkelingsgebied Cappadocië nodig is om de werelderfgoedwaarden van het goed te beschermen. Om het beheer van het goed te waarborgen is bovendien passende financiële, politieke en technische ondersteuning nodig.

• Korte samenvatting
• Integriteit
• Authenticiteit
• Eisen voor bescherming en beheer

Monumentale grafplaats op de Nemrut Dağ(ı)

De berg Nemrut Dağı (2.150 m) ligt in de Zuidoost-Turkse provincie Adıyaman. Op de top liet de Perzisch-Griekse koning van Commagene, Antiochos I, in de 1e eeuw v.Chr. een monumentale grafplaats (hierothesion) bouwen. Deze bestaat o.a. uit een 45 m hoog opgeworpen puinheuvel, drie terrassen en meerdere beelden. Bewaard gebleven zijn o.a. de reusachtige beelden op het west- en oostterras. Website: http://nemrud.nl/

Nr. 448 (http://whc.unesco.org/en/list/448)

Jaar: 1987

Criteria: i, iii, iv

Godentronen en -hoofden op het oostterras UNESCO-werelderfgoed

Ruïnes van Xanthos met het heiligdom van Latona

De ruïnes van Xanthos met het heiligdom van Latona liggen in de Zuidwest-Turkse provincie Antalya.

Xanthos was de hoofdstad van de Lycische Bond. Tot de talrijke bouwwerken behoort het Nereïdenmonument van Xanthos (rond 390 v.Chr.). Het staat sinds 1969 gedeeltelijk gereconstrueerd in het British Museum in Londen.

Het tempeldistrict Letoon ligt van Xanthos bij een heilige bron. Daar staan verschillende ruïnes: drie antieke tempels (Leto-, Artemis-, Apollotempel); ten noorden een theater en een stoa, ten zuiden een klooster.

Website: https://antalyatouristinformation.com/de/sehenswurdigkeiten/geschichte/xanthos/

Nr. 484 (http://whc.unesco.org/en/list/484)

Jaar: 1988

Criteria: ii, iii

Oude stad van Safranbolu

De oude stad van Safranbolu (51.000 inw., Zwarte Zeeregio) ligt in het dal; de nieuwe stad op het plateau. In de oude stad staan honderden Ottomaanse vakwerkhuizen, verschillende moskeeën, 5 Turkse baden (hamam) en drie karavanserais. Ca. 7 km ten noorden overspant het İncekaya-aquaduct (18e eeuw) het Tokatlıdal. In de omgeving wordt weliswaar saffraan verbouwd; dat de naam Safranbolu daarvan is afgeleid, geldt echter als twijfelachtig.

Info: https://wikitravel.org/en/Safranbolu

Nr. 614 (http://whc.unesco.org/en/list/614)

Jaar: 1994

Criteria: ii, iv, v

Archeologische vindplaats Troje

De archeologische vindplaats Troje ligt in West-Turkije in de buurt van de Dardanellen (verbinding tussen de Middellandse en de Zwarte Zee). Op deze gunstige plek ontstond uiterlijk ca. 3000 v.Chr. een nederzetting (Troje I). Op verwoesting volgde meermaals een wederopbouw, zodat een puinheuvel met meerdere lagen ontstond (Troje I–X), waarvan de bewoning pas in de 5e eeuw n.Chr. eindigde. Opgravingen vonden plaats in de 19e eeuw door de Engelsman Frank Calvert en vanaf 1870 door de Duitse schatgraver Heinrich Schliemann. In 1873 werd de schat van Priamos ontdekt.

Website: https://turkishmuseums.com/museum/detail/2020-canakkale-archaeological-site-of-troy/2020/4

Troje is bekend door het verhaal „Ilias“ van de Griek Homerus. Daarin vertelt hij over de tienjarige belegering van de stad Troje door de Grieken. Die slaagt dankzij een list: de Grieken veinzen de terugtocht en laten een groot houten paard achter, het „Trojaanse paard„. De Trojanen brengen deze trofee de stad in. 's Nachts klimmen Grieken uit de buik van het paard en openen de stadspoorten.

Het Trojemuseum (ca. 800 m ten oosten van Troje) informeert over de geschiedenis. Website: https://turkishmuseums.com/museum/detail/2021-canakkale-museum-of-troy/2021/4

Nr. 849 (http://whc.unesco.org/en/list/849)

Jaar: 1998

Criteria: ii, iii, vi

Selimiyemoskee in Edirne

De stad Edirne (170.000 inw.) ligt in het uiterste noordwesten van Turkije aan de grens met Bulgarije en Griekenland. Van 1362 tot de verovering van Istanbul (1453) was Edirne de hoofdstad van het Ottomaanse Rijk.

In 1569–75 ontstond daar de Selimiyemoskee. Architect was Yusuf Sinan (1490–1588). Hij geldt als de belangrijkste architect van het Ottomaanse Rijk. Sinan zelf zou de Süleymaniyemoskee in Istanbul zijn gezellenstuk en de Selimiyemoskee zijn meesterwerk hebben genoemd. UNESCO heeft beide tot werelderfgoed verklaard (zie hierboven).

Kenmerkend voor de moskeeën van het Ottomaanse Rijk zijn o.a. de zeer slanke minaretten op een ronde plattegrond, bestaande uit schacht, rondlopend balkon en kegeldak. De vier minaretten in Edirne zijn elk 71 m hoog.

Info: https://placesofpeace.eu/die-route/edirne/?lang=de

Nr. 1366 (http://whc.unesco.org/en/list/1366)

Jaar: 2011

Criteria: i, iv

Pergamon en zijn cultuurlandschap

Pergamon, ca. 80 km ten noorden van İzmir, was in de 3e en 2e eeuw v.Chr. de hoofdstad van het Pergamenische Rijk. Wereldberoemd is het Pergamonaltaar, dat op het Berlijnse Museumeiland staat. Bezienswaardig zijn o.a. het Asklepieion en de met ongeveer 190 m breedste brug uit de oudheid. De bibliotheek van Pergamon geldt als de op een na grootste uit de oudheid. Website: https://turkishmuseums.com/museum/detail/2093-izmir-bergama-pergamon-acropolis/2093/4

Nr. 1457 (http://whc.unesco.org/en/list/1457)

Jaar: 2014

Criteria: i, ii, iii, iv, vi

Pergamon model UNESCO-werelderfgoed

Gordion

De archeologische vindplaats Gordion bij het dorp Yassıhüyük (ten westen van Ankara) omvat een burchtheuvel, de ruïnes van huizen en vestingwerken en meer dan 100 grafheuvels. Gordion was in de 8e en 7e eeuw v.Chr. de hoofdstad van het Frygische rijk.

Gordion is bekend door de Gordiaanse knoop: koning Gordios stichtte de stad en wikkelde aan een strijdwagen touwen tot een grote knoop. Wie deze knoop zou ontwarren, zou heerser van Klein-Azië worden. In 333 v.Chr. „ontwarde“ Alexander de Grote de knoop door hem met het zwaard door te hakken.

Nr. 1669 (https://whc.unesco.org/en/list/1669)

Jaar: 2023

Criteria: iii