Taal in Turkije – Turks & minderheidstalen
De nationale en officiële taal van het huidige Turkije is de Turkse taal Turks, die door meer dan 80 % van de bevolking als moedertaal en door nog eens 10–15 % als tweede taal wordt gesproken. De Turkse gebarentaal werd in juli 2005 wettelijk erkend.
Daarnaast zijn er ongeveer twintig talen uit in totaal vijf verschillende taalfamilies, die vandaag door niet-Turkse, in Turkije gevestigde etnische groepen en minderheden worden gesproken. In die zin is Turkije een multi-etnische staat. De belangrijkste van deze talen zijn
Grieks, vooral Pontisch, werd rond 1914 nog door 1,73 miljoen mensen gesproken, die echter door aanhoudende vervolging werden verdreven. Tot op heden zijn er nog 4.000 sprekers in Istanbul gebleven. Van de ooit wijdverbreide Aramese talen – de dialecten van de Aramese christenen – is vandaag behalve het Turoyo (3.000 sprekers) alleen nog de kleine Hertevin-taal (1.000 sprekers) in Turkije vertegenwoordigd. De vroegere Aramese talen Nestoriaans-Nieuw-Aramees („Assyrisch“), Chaldeeuws-Nieuw-Aramees (Kaldoyo) en Joods-Nieuw-Aramees (Lishana Deni) worden vandaag in Turkije niet meer gesproken.
Tot de Kartvelische groep van de Kaukasische talen behoren in Turkije het Georgisch (40.000 sprekers) en het Lazisch (30.000). Naast de reeds genoemde talen Kabardisch en Adygees worden de West-Kaukasische talen Abchazisch (5.000) en Abazijns (10.000) in Turkije gesproken.
Andere minderheidstalen zijn de Indo-Europese talen Albanees (15.000 sprekers in Turkije), Romani (25.000) en Domari (30.000). Door actuele vluchtelingenbewegingen zijn er naast de ongeveer twintig genoemde landstalen vandaag kleinere groepen sprekers van de Turkse talen Turkmeens, Kazachs, Kirgizisch, Oezbeeks, Oeigoers, Koemuks en Krim-Tataars; daarnaast enkele honderden sprekers van de Kaukasische talen Tsjetsjeens, Lak en Lezgisch en van de Iraanse talen Ossetisch en Perzisch (Farsi). Omdat het hierbij om vluchtelingengroepen gaat, worden deze talen niet tot de „talen van Turkije“ gerekend.
Op het grondgebied van het huidige Turkije werden in de loop van de geschiedenis vele belangrijke talen gesproken die vandaag uitgestorven zijn. Tot de belangrijkste behoren Hettitisch, Luwisch, Lycisch, Lydisch, Frygisch, Akkadisch (in de vorm van het Assyrisch), Urartees, Oudgrieks, Byzantijns, Oud-Armeens, Latijn en het klassieke Syrisch, de godsdiensttaal van de Aramese christenen.
Begroetingen
İyi sabahlar ! (vroeg in de ochtend)
Goedemorgen!
Günaydın!
Merhaba!
Vergelijkbaar met: hallo
İyi Günler!
Goedendag!
İyi Akşamlar!
Goedenavond!
İyi Geceler!
Goedenacht!
Hoş geldin/iz!
Welkom!
Allahaısmarladık.(degene die vertrekt)
Tot ziens!
Güle güle. (degene die blijft)
Tot ziens
Hoşça kal ! (nieuw-Turks)
Beleefde omgangsvormen
Nasılsın/ ınız?
Hoe gaat het met je / u - jullie?
İyiyim.
Het gaat goed met me.
Şöyle böyle.
Het gaat wel.
Teşekkür ederim
Dank u wel.
Özür dilerim!
Excuseer.
Rica edereim!
Graag gedaan!
Lütfen!
Alstublieft!
Evet.
Ja.
Hayır
Nee
Efendim?
Pardon?
Tamam!
Oké / Akkoord
Şerefe (alcoholische drankjes)
Proost (Op de eer!
Sağlığına (alcoholische drankjes)
Op de gezondheid
Dranken
Su
Water zonder koolzuur
Soda
Water met koolzuur
Çay
Zwarte thee
Elma çay
Appelthee
Kahve
Koffie
Bira
Bier
Şarap
Wijn
Kırmızı Şarap
Rode wijn
Beyaz Şarap
Witte wijn
Rose Şarap
Roséwijn
Algemene begrippen
Büyük/ Küçük
Groot / Klein
Orta
Middel
Çok/ Az
Veel/ Weinig
Ağır/ Hafif
Zwaar/ Licht
Uzun/ Kısa
Lang/ Kort
Sağ/ Sol
Rechts/ Links
Sıcak/ Soğuk
Warm/ Koud
In het restaurant
Garson
Ober
Bahşiş
Fooi
Hesap lütfen !
De rekening, alstublieft!
Afiyet olsun !
Eet smakelijk!
Winkelen
Bu ne kadar ? O kaç para?
Wat kost dat?
Çok pahalı!
Dat is erg duur!
Çok fazla!
Dat is te veel!
Çok az!
Dat is te weinig
...istiyorum!
Ik wil graag...!
İki Kilo
2 kilo
yarım kilo
½ kilo
1 Litre
1 liter
Bir şişe
1 fles
Yeter!
Genoeg!
Reizen
Otobüs
Bus
Dolmuş
Minibus/ deeltaxi
Taksi
Taxi
Otagar/ Garaj
Busstation
Uçak
Vliegtuig
Havalimanı/ Havaalanı
Luchthaven
Gemi/ Liman
Schip/ Haven
Araba/ Benzin istasyonu
Auto/ Tankstation
Normal/ Kurşunsuz/ Mazot
Normaal/ Loodvrij/ Diesel
Oda/ Duş/ Havlu
Kamer/ Douche/ Handdoek
Yavaş yavaş
Langzaam langzaam
Çabuk çabuk
Snel snel
Uitspraak
De volgende letters zijn in het Nederlands onbekend of worden anders uitgesproken:
C/c:
- zoals dj in djembé
Camii (moskee)- djamii
Ç/ç:
- zoals tsj in tsjilpen
Kaç (hoeveel) – katsj
E/e:
- zoals een korte, open e
Evet (ja) – ewet
Ğ/ğ:
- als verlenging na a, ı, o, u
Dağ (berg) daa
- j na e, i, ö, ü
değil (niet) dejil
H/h:
- zoals in Hans vóór een klinker
Postahane (postkantoor) – postahane
- zoals ch in lachen achter een donkere
klinker en vóór medeklinkers of aan het woordeinde
Bahçe (tuin) – bachtsje
- zoals ch in het Duitse ich achter een lichte klinker en vóór medeklinkers of aan het woordeinde
salih (vroom) – salich
I/ı:
- zoals de doffe e in de
Halı (tapijt) – hale
J/j:
- stemhebbende sj zoals in garage
Plaj (strand) – plaazj
S/s:
- stemloze s zoals in sap
Su (water) – soe
Ş/ş:
- zoals sj in sjaal
Şelale (waterval) – sjelale
V/v:
- zoals w in wat
Ve (en) – we
- achter a zoals au
pilav (rijst) pilau
Y/y:
- zoals in jagen
Yol (weg) – jol
Z/z:
- stemhebbende s zoals in zon
Güzel (mooi) – guuzel
Getallen
Bir
Eén
Iki
Twee
Üç
Drie
Dört
Vier
Beş
Vijf
Altı
Zes
Yedi
Zeven
Sekiz
Acht
Dokuz
Negen
On
Tien
On bir
Elf
On iki
Twaalf
On üç enz.
Dertien
Yirmi bir enz.
Eenentwintig
Otuz bir enz.
Eenendertig
Kırk
Veertig
Elli
Vijftig
Altmış
Zestig
Yetmiş
Zeventig
Seksen
Tachtig
Doksan
Negentig
Yüz
Honderd
ki yüz
Tweehonderd
Bin
Duizend
İki bin
Tweeduizend
On bin
Tienduizend
Yirmi beş bin
Elli bin
Vijfentwintigduizend
İki yüz elli bin
Tweehonderdvijftigduizend
Beş yüz bin
Vijfhonderdduizend
Bir milyon
Een miljoen
Beş milyon
Vijf miljoen
On milyon
Tien miljoen
On bir milyon
Elf miljoen
Yirmi milyon
Twintig miljoen
Yüz milyon
Honderd miljoen
Yüz elli milyon
Honderdvijftig miljoen
Bir milyar
Een miljard
- Kurmanci of Noord-Koerdisch met ongeveer 6 mln. sprekers (Indo-Europese taal van de Iraanse tak)
- Zaza met 1,2–2 mln. sprekers (Indo-Europese taal van de Iraanse tak)
- Arabisch (Noord-Mesopotamisch Arabisch) met ongeveer 1 mln. sprekers (Afro-Aziatische taal van de Semitische tak)
- Azerbeidzjaans met 550.000 sprekers in Turkije (Turkse taal van de Oghuz-tak)
- Kabardisch of Oost-Circassisch met 550.000 sprekers in Turkije (West-Kaukasische taal)
- Bulgaars (Pomaks) met 300.000 sprekers (Indo-Europese taal van de Slavische tak)
- Adygees of West-Circassisch met bijna 300.000 sprekers (West-Kaukasische taal)
- West-Armeens en Homshetsi met 70.000 sprekers (Indo-Europese taal)