Língua na Turquia – turco e línguas minoritárias
A língua nacional e oficial da Turquia atual é a língua túrquica turco, falada por mais de 80 % da população como língua materna e por mais 10–15 % como segunda língua. A língua gestual turca foi reconhecida por lei em julho de 2005.
Além disso, existem cerca de vinte línguas de cinco famílias linguísticas diferentes, faladas hoje por etnias e minorias não turcas residentes na Turquia. Neste sentido, a Turquia é um Estado multiétnico. As mais importantes destas línguas são
O grego, sobretudo o pôntico, ainda era falado por volta de 1914 por 1,73 milhões de pessoas, que, no entanto, foram expulsas por perseguições contínuas. Até hoje restam ainda 4.000 falantes em Istambul. Das línguas aramaicas outrora muito difundidas – os dialetos dos cristãos arameus – estão hoje representadas na Turquia, além do turoyo (3.000 falantes), apenas a pequena língua hertevin (1.000 falantes). As antigas línguas aramaicas neoaramaico nestoriano („assírio“), neoaramaico caldeu (kaldoyo) e neoaramaico judaico (lishana deni) já não são faladas hoje na Turquia.
Ao grupo cartvélico das línguas caucasianas pertencem, na Turquia, o georgiano (40.000 falantes) e o laz (30.000). Além das já referidas línguas cabardiana e adigue, falam-se na Turquia as línguas caucasianas ocidentais abecásio (5.000) e abaza (10.000).
Outras línguas minoritárias são as línguas indo-europeias albanês (15.000 falantes na Turquia), romani (25.000) e domari (30.000). Devido aos movimentos de refugiados atuais, existem hoje, para além das cerca de vinte línguas do país mencionadas, grupos menores de falantes das línguas túrquicas turcomeno, cazaque, quirguiz, usbeque, uigur, cumico e tártaro da Crimeia; além disso, algumas centenas de falantes das línguas caucasianas checheno, laque e lezguiano, bem como das línguas iranianas osseta e persa (farsi). Como se trata de grupos de refugiados, estas línguas não são contadas entre as „línguas da Turquia“.
No território da Turquia atual foram faladas ao longo da história muitas línguas importantes, hoje extintas. Entre as mais importantes contam-se o hitita, o luvita, o lício, o lídio, o frígio, o acádio (na forma do assírio), o urartiano, o grego antigo, o bizantino, o arménio antigo, o latim e o siríaco clássico, a língua religiosa dos cristãos arameus.
Saudações
İyi sabahlar ! (de manhã cedo)
Bom dia!
Günaydın!
Merhaba!
Semelhante a: Olá
İyi Günler!
Bom dia! (durante o dia)
İyi Akşamlar!
Boa tarde! / Boa noite! (ao fim do dia)
İyi Geceler!
Boa noite!
Hoş geldin/iz!
Bem-vindo(a)! / Bem-vindos!
Allahaısmarladık. (quem parte)
Adeus!
Güle güle. (quem fica)
Adeus
Hoşça kal ! (turco moderno)
Cortesia
Nasılsın/ ınız?
Como estás? / Como está? – Como estão?
İyiyim.
Estou bem.
Şöyle böyle.
Mais ou menos.
Teşekkür ederim
Muito obrigado(a).
Özür dilerim!
Desculpe.
Rica edereim!
De nada!
Lütfen!
Por favor!
Evet.
Sim.
Hayır
Não
Efendim?
Como disse?
Tamam!
Ok / De acordo
Şerefe (bebidas alcoólicas)
Saúde! (À honra!
Sağlığına (bebidas alcoólicas)
À saúde
Bebidas
Su
Água sem gás
Soda
Água com gás
Çay
Chá preto
Elma çay
Chá de maçã
Kahve
Café
Bira
Cerveja
Şarap
Vinho
Kırmızı Şarap
Vinho tinto
Beyaz Şarap
Vinho branco
Rose Şarap
Vinho rosé
Termos gerais
Büyük/ Küçük
Grande / Pequeno
Orta
Médio
Çok/ Az
Muito/ Pouco
Ağır/ Hafif
Pesado/ Leve
Uzun/ Kısa
Comprido/ Curto
Sağ/ Sol
Direita/ Esquerda
Sıcak/ Soğuk
Quente/ Frio
No restaurante
Garson
Empregado de mesa / Garçom
Bahşiş
Gorjeta
Hesap lütfen !
A conta, por favor!
Afiyet olsun !
Bom apetite!
Compras
Bu ne kadar ? O kaç para?
Quanto custa isto?
Çok pahalı!
Isto é muito caro!
Çok fazla!
Isto é demais!
Çok az!
Isto é muito pouco
...istiyorum!
Eu queria...!
İki Kilo
2 quilos
yarım kilo
½ quilo
1 Litre
1 litro
Bir şişe
1 garrafa
Yeter!
Chega!
Viajar
Otobüs
Autocarro / Ônibus
Dolmuş
Miniautocarro / Micro-ônibus coletivo
Taksi
Táxi
Otagar/ Garaj
Terminal rodoviário
Uçak
Avião
Havalimanı/ Havaalanı
Aeroporto
Gemi/ Liman
Navio/ Porto
Araba/ Benzin istasyonu
Carro/ Posto de combustível
Normal/ Kurşunsuz/ Mazot
Normal/ Sem chumbo/ Gasóleo (diesel)
Oda/ Duş/ Havlu
Quarto/ Duche (chuveiro)/ Toalha
Yavaş yavaş
Devagar, devagar
Çabuk çabuk
Depressa, depressa
Pronúncia
As seguintes letras não existem em português ou pronunciam-se de forma diferente:
C/c:
- como em «jeans» (dj)
Camii (mesquita) – djamii
Ç/ç:
- como em «tchau»
Kaç (quanto) – katch
E/e:
- como um «é» curto
Evet (sim) – évét
Ğ/ğ:
- como alongamento depois de a, ı, o, u
Dağ (montanha) daa
- como «i» (semivogal) depois de e, i, ö, ü
değil (não) deil
H/h:
- aspirado, como no inglês «house», antes de vogal
Postahane (correios) – postahane
- como o «j» espanhol depois de vogal
escura e antes de consoante ou no fim da palavra
Bahçe (jardim) – bahtche
- como um «h» suave depois de vogal clara e antes de consoante ou no fim da palavra
salih (piedoso) – salih
I/ı:
- como o «e» átono e fechado de «leite» em português europeu
Halı (tapete) – hale
J/j:
- «j» sonoro como em «já»
Plaj (praia) – plaaj
S/s:
- «s» surdo como em «sapo»
Su (água) – ssu
Ş/ş:
- como «ch» em «chave»
Şelale (cascata) – chelale
V/v:
- como em «vida»
Ve (e) – ve
- depois de a, como «u»
pilav (arroz) pilau
Y/y:
- como «i» em «iate»
Yol (caminho) – iol
Z/z:
- «s» sonoro como em «zero»
Güzel (bonito) – güzel
Números
Bir
Um
Iki
Dois
Üç
Três
Dört
Quatro
Beş
Cinco
Altı
Seis
Yedi
Sete
Sekiz
Oito
Dokuz
Nove
On
Dez
On bir
Onze
On iki
Doze
On üç etc.
Treze
Yirmi bir etc.
Vinte e um
Otuz bir etc.
Trinta e um
Kırk
Quarenta
Elli
Cinquenta
Altmış
Sessenta
Yetmiş
Setenta
Seksen
Oitenta
Doksan
Noventa
Yüz
Cem
ki yüz
Duzentos
Bin
Mil
İki bin
Dois mil
On bin
Dez mil
Yirmi beş bin
Elli bin
Vinte e cinco mil
İki yüz elli bin
Duzentos e cinquenta mil
Beş yüz bin
Quinhentos mil
Bir milyon
Um milhão
Beş milyon
Cinco milhões
On milyon
Dez milhões
On bir milyon
Onze milhões
Yirmi milyon
Vinte milhões
Yüz milyon
Cem milhões
Yüz elli milyon
Cento e cinquenta milhões
Bir milyar
Mil milhões (um bilhão)
- Kurmanji ou curdo setentrional, com cerca de 6 milhões de falantes (língua indo-europeia do ramo iraniano)
- Zaza, com 1,2–2 milhões de falantes (língua indo-europeia do ramo iraniano)
- Árabe (árabe da Mesopotâmia do Norte), com cerca de 1 milhão de falantes (língua afro-asiática do ramo semítico)
- Azeri, com 550.000 falantes na Turquia (língua túrquica do ramo oguz)
- Cabardiano ou circassiano oriental, com 550.000 falantes na Turquia (língua caucasiana ocidental)
- Búlgaro (pomaco), com 300.000 falantes (língua indo-europeia do ramo eslavo)
- Adigue ou circassiano ocidental, com quase 300.000 falantes (língua caucasiana ocidental)
- Arménio ocidental e homshetsi, com 70.000 falantes (língua indo-europeia)